Προσεγγίζοντας το φαινόμενο του ευτροφισμού
Μία από τις μεγαλύτερες απειλές των υδάτων είναι η λεγόμενη νιτρορύπανση. Ως νιτρορύπανση θεωρούμε την άμεση ή έμμεση απόρριψη στο υδάτινο περιβάλλον αζωτούχων ενώσεων, με σημαντικότερες επιπτώσεις την πρόκληση βλαβών στην ανθρώπινη υγεία και την υποβάθμιση των υδατικών οικοσυστημάτων. Τη σπουδαιότερη πηγή νιτρορύπανσης αποτελούν οι πάσης φύσεως αγροτικές δραστηριότητες, γεωργικές και κτηνοτροφικές. Η υπέρμετρη χρήση αζωτούχων λιπασμάτων με σκοπό τη βελτίωση της παραγωγής έχει ως συνέπεια την παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων νιτρικών ενώσεων στο υπέδαφος. Οι υψηλές συγκεντρώσεις αζωτούχων ενώσεων παρατηρούνται όχι μόνο σε περιοχές με αυξημένη γεωργική δραστηριότητα, αλλά και σε περιοχές όπου παρατηρείται μεγάλη συγκέντρωση ζωικών αποβλήτων (National Geographic Εγκυκλοπαίδεια του περιβάλλοντος για νέους – Υδάτινοι Πόροι).
Στα επιφανειακά ύδατα, και ιδίως στις λίμνες και στους κλειστούς κόλπους, η παρουσία αυξημένων συγκεντρώσεων αζωτούχων αλλά και φωσφορικών ενώσεων, με τη συνδρομή και της ηλιακής ακτινοβολίας, ενισχύει, συχνά σε υπερβολικό βαθμό, την ανάπτυξη υδρόβιας βλάστησης και φυτικών μικροοργανισμών στο νερό (φυτοπλαγκτόν), δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό το φαινόμενο του ευτροφισμού. (National Geographic Εγκυκλοπαίδεια του περιβάλλοντος για νέους – Υδάτινοι Πόροι), (Εικ. 1)
Ευτροφικά νερά. Το πράσινο χρώμα τους οφείλεται στους μεγάλους πληθυσμούς των φυκών, που αναπτύχθηκαν εκεί ταχύτατα όταν τα ευνόησαν οι συνθήκες (π.χ. προσθήκη θρεπτικών ουσιών, έντονο φως, υψηλή θερμοκρασία).
(Πηγή: https://pt.slideshare.net/evakelepouri/ss-41945285?ref=&smtNoRedir=1)
Ανάλογα με το περιεχόμενό τους σε θρεπτικά συστατικά και τη συνακόλουθη παραγωγή οργανικής ύλης, τα υδάτινα οικοσυστήματα (φυσικά ή ανθρωπογενή) κατατάσσονται ανάμεσα σε δύο όρια. Από τη μια πλευρά υπάρχουν τα ολιγοτροφικά περιβάλλοντα, όπου το νερό είναι διαυγές, με μικρή συγκέντρωση θρεπτικών συστατικών και χαμηλή παραγωγικότητα. Στο άλλο άκρο ανήκουν τα ευτροφικά περιβάλλοντα, πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και με μεγάλη παραγωγικότητα (Αλαχιώτης & συνεργάτες, 2001).
Ο ευτροφισμός δεν είναι πάντα πρόβλημα για τα υδάτινα συστήματα. Άλλωστε, στη φυσιολογική τους εξέλιξη όλες οι λίμνες περνούν από την ολιγοτροφική στην ευτροφική τους φάση. Είτε φυσικές είτε τεχνητές, στην αρχή είναι βαθιές και δεν περιέχουν θρεπτικά. Καθώς φερτές ύλες μεταφέρονται με τα νερά, αρχίζουν να γεμίζουν και το βάθος τους μειώνεται ενώ εμπλουτίζονται με στοιχεία που απουσίαζαν και σταδιακά μετατρέπονται σε ευτροφικές. Κατάληξη των εξαιρετικά γερασμένων λιμνών είναι να γεμίσουν ολότελα και να μετατραπούν σε χερσαία συστήματα (Αλαχιώτης & συνεργάτες, 2001).
Ενώ τα φυσικά ευτροφικά συστήματα είναι συνήθως καλά ισορροπημένα, η τεχνητή προσθήκη θρεπτικών συστατικών μπορεί να τροποποιήσει σε τέτοιο βαθμό τις φυσικές διεργασίες ώστε να προξενήσει δραματικές ανισορροπίες (Αλαχιώτης & συνεργάτες, 2001).
Στις συνέπειες του ευτροφισμού περιλαμβάνονται η μείωση του διαλυμένου οξυγόνου στα βαθύτερα στρώματα του νερού, η δημιουργία τοξινών που σκοτώνουν τα ψάρια, η παραγωγή ενώσεων που προσδίδουν δυσάρεστη οσμή στο νερό και η εν γένει διαταραχή της οικολογικής ισορροπίας (National Geographic Εγκυκλοπαίδεια του περιβάλλοντος για νέους – Υδάτινοι Πόροι), (Εικ. 2)
Το νερό έχει τόσο χαμηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο, λόγω του φαινομένου του ευτροφισμού, ώστε τα ψάρια πεθαίνουν από ασφυξία.
(Πηγή: http://solutiontoeutrophication.weebly.com/effects-on-wildlife.html)
Η παρακάτω διδακτική παρέμβαση αφορά στη Βιολογία Γενικής Παιδείας Γ΄ Λυκείου και σκοπός της είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των μαθητών σε σχέση με τις επιπτώσεις των πληθυσμιακών εκρήξεων των υδρόβιων φυτών, φυκών και αποικοδομητών στα υδάτινα οικοσυστήματα.
Βιβλιογραφία
National Geographic, Εγκυκλοπαίδεια για νέους Υδάτινοι Πόροι, Εκδόσεις ebook
Αλαχιώτης, Σ., Αδαμαντιάδου, Σ., Βώκου, Δ., Γεωργάτου, Μ., Γιαπιτζάκης, Χ., Καστρίτσης, Κ., Νοταράς, Δ., Φλωρεντίν, Λ., Χατζηγεωργίου, Γ., (2001), Βιολογία Γενικής Παιδείας Γ΄ Τάξης Ενιαίου Λυκείου, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα