Υποθέτω πως καλό θα ήταν να ξεκινήσω με μια σύντομη περιγραφή των συγκεκριμένων άρθρων.

Γενικά ως άνθρωπος έχω αρκετές “ανησυχίες”, οι οποίες μπορεί να είναι μία απλή ερώτηση τύπου “τι θα γινόταν αν οι γάτες είχαν ομιλία” ως το “ποια θετική επιστήμη είναι η αρχαιότερη”. Σε κάθε περίπτωση, είμαι ικανός να αναρωτιέμαι και να μιλάω για τα ερωτήματα αυτά για ώρες, χωρίς όσα να λέω να οδηγούν απαραίτητα σε κάποιο συμπέρασμα. Οι σκέψεις/τα rants αυτά θα τα συγκεντρώσω σε ένα σημείο στο ιστολόγιο αυτό που (όχι και τόσο ευφάνταστα) ονομάζω “Diary of a Biologist“. Αν σας ενδιαφέρει να διαβάσετε τις σκέψεις αυτές, σκεπτόμενοι ότι ίσως σας δώσουν κάποια ιδέα ή αν θέλετε να το συζητήσουμε εκτενέστερα, είστε στο σωστό σημείο.

Ακόμα εδώ; Super одлично. Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν.

Τι πάει να πει “νεότερη επιστήμη”;

Καταρχάς, υπάρχει a priori πρόβλημα με τη συγκεκριμένη έκφραση, διότι υπαινίσσεται πως οι θετικές επιστήμες, όπως τις αντιλαμβανόμαστε, “δημιουργήθηκαν” σε κάποια χρονική στιγμή. Ανάλογα με ποιον θα ρωτήσεις, μπορεί να σου πει είτε ότι υπήρχαν από πάντα, είτε ότι δε μπορούμε να μιλήσουμε για “αρχή”, ή πολλά άλλα. Δε διαφωνώ με τη συγκεκριμένη θέση. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δύσκολα αντιλαμβάνεται έννοιες όπως το “άπειρο” ή το “από πάντα”. Επίσης, υπάρχουν μυριάδες θρησκειών/ιδεολογιών/θεωριών, η καθεμία εκ των οποίων έχει διαφορετικό ορισμό του “από πάντα”. Για τις ανάγκες της συγκεκριμένης σκέψης, ας θεωρήσουμε ως “σημείο 0” το σημείο άπειρης πυκνότητας, από την οποία προέκυψε η χωροχρονική εκτόνωση την οποία ονομάζουμε “Big Bang”.

Μαθηματικά

Τα μαθηματικά είναι ίσως η μόνη επιστήμη που έχει “ανοσία” στις εναλλακτικές θεωρίες και στις θεωρίες συνωμοσίας. Ναι, οι φίλοι μας οι μαθηματικοί θα μαλώνουν συνέχεια για διάφορα πεδία των μαθηματικών (looking at you, φανταστικοί αριθμοί, calculus, πονοκεφάλιασα μόνο που το σκέφτηκα), όμως μπορούμε αρκετά ασφαλώς να ισχυριστούμε πως τα μαθηματικά υπήρχαν “από πάντα”, και πως οι ιδιότητές τους θα πρέπει (θεωρητικά) να μην αλλάζουν σε οποιοδήποτε σημείο του σύμπαντος. 1 + 1 = 2 όπως και να το κοιτάξουμε. Είτε υπήρχαν οι άνθρωποι για να αντιληφθούν τα Μαθηματικά είτε όχι, οι ιδιότητές τους παραμένουν απαράλλαχτες. Το οποίο με φέρνει στις…

Φυσική & Χημεία

Ένας αγαπημένος μου καθηγητής στο λύκειο έλεγε ότι υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων. Αυτοί που λατρεύουν τη Φυσική και σιχαίνονται τη Χημεία, και αυτοί που λατρεύουν τη Χημεία και σιχαίνονται τη Φυσική. Θα μου πείτε, υπάρχουν και οι άνθρωποι που σιχαίνονται και τα δύο (τους οποίους πολλοί φίλοι μου έχουν χαρακτηρίσει ως “οι φυσιολογικοί” άνθρωποι. Στην πραγματικότητα όμως, έχω παρατηρήσει πως οι δύο επιστήμες είναι αρκετά αλληλένδετες.

Άμα δεχτούμε πως από αυτό το σημείο άπειρης πυκνότητας τα πρώτα δύο στοιχεία που προέκυψαν είναι το Υδρογόνο και το Ήλιο, χάρη στις φυσικές ιδιότητες των ηλεκτρονίων προέκυψαν όλα τα υπόλοιπα χημικά στοιχεία. Το αν “προέκυψαν”, επομένως, οι δύο αυτές επιστήμες “ταυτόχρονα” ή όχι, είναι ενδιαφέρον να το συζητήσουμε. Ίσως φανερώνει αρκετά για το πώς αντιλαμβανόμαστε εμείς οι ίδιοι τον κόσμο γύρω μας. Η βασική διαφορά της Φυσικής με τη Χημεία είναι το γεγονός ότι η Φυσική μελετά αντιδράσεις στις οποίες δεν αλλάζει η χημική σύσταση των αντιδρώντων, ενώ στη Χημεία αλλάζει.

Μοιάζουν λίγο με δύο δίδυμα αδερφάκια: Οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, αλλά τόσο διαφορετικές μεταξύ τους, και εξίσου όμορφες.

Βιολογία

Και κάπως έτσι καταλήγουμε στη Βιολογία. Εξ ορισμού, Βιολογία ονομάζουμε τη μελέτη της ζωής. Μελετούμε τις διεργασίες των ζώντων οργανισμών, τις δομές τους, τις ιδιότητές τους, τις αλληλεπιδράσεις τους. Στη Γη, θεωρούμε ότι οι αρχαιότερες μορφές ζωής δημιουργήθηκαν πριν από περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια (Bell et al, 2015¹). Ουφ, επιτέλους ένα νούμερο! Μπορούμε ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ να προσδιορίσουμε ένα σημείο μετά το σημείο 0 που ορίσαμε. Υπάρχει ένα σημείο, μετά το σημείο 0, όπου οι ιδιότητες των Μαθηματικών, της Φυσικής και της Χημείας επέτρεψαν τον σχηματισμό οργανικών ενώσεων από ανόργανα υλικά. Οι οργανικές ενώσεις αυτές μάς έφεραν εδώ που είμαστε τώρα. Είναι ένα αστείο που έκανα πολύ στην προηγούμενη σχολή μου για την Εξέλιξη: “Πριν από κάτι εκατομμύρια χρόνια, ένα ψάρι βγήκε στην ξηρά για να γλιτώσει την κρεβατομουρμούρα της γυναίκας τους και εγώ τώρα χρωστάω Βιοχημεία”.

Κατά μία έννοια, όπως κι εμείς γεννηθήκαμε κάποια στιγμή, ίσως θα μπορούμε να ισχυριστούμε ότι γεννήθηκε και η Βιολογία. Τουλάχιστον όπως τη γνωρίζουμε εμείς στη Γη. Και ναι, ακόμη κι αν έχουμε τη δική μας θεωρία για το πώς “δημιουργήθηκε” η ζωή όπως την ξέρουμε, ακόμη και τότε από κάπου ξεκίνησε. Ας πάρουμε για παράδειγμα τη Βίβλο:

Γένεσις 1:19-21²:

¹⁹Ήρθε το βράδυ, ήρθε το πρωί· τέταρτη ημέρα.²⁰Τότε είπε ο Θεός: «Να γεμίσουν τα νερά με ζωντανές υπάρξεις πλήθος, και να πετάνε πτηνά πάνω από τη γη προς το στερέωμα του ουρανού». ²¹Έτσι δημιούργησε ο Θεός τα μεγάλα κήτη και όλα τα είδη των ζωντανών οργανισμών, που κολυμπούν και γεμίζουν τα νερά. Επίσης δημιούργησε όλα τα είδη των πτηνών. Και είδε ο Θεός ότι ήταν καλό.

Αυτά συνέβησαν την 4η ημέρα. Παρεμπιπτόντως, έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι και στη Βίβλο φαίνεται η ζωή να ξεκίνησε από τη θάλασσα (άσχετα που δεν περιγράφονται οι εξελικτικές σχέσεις που μελετούμε). Βέβαια αυτό είναι, κυριολεκτικά, αλλουνού παππά ευαγγέλιο. Ίσως συζητήσουμε άλλη στιγμή για τη σχέση Επιστήμης και Θρησκείας, όχι εδώ. Το νόημα είναι πως, ακόμη και σε άλλες θεωρίες, η ζωή προέκυψε αργότερα. Σας έδωσα ένα παράδειγμα και μόνο, αλλά υπάρχουν τόσα ακόμη ενδιαφέροντα.

Βιολογία σε… άλλους κόσμους

Υπάρχει ένα άλλο πρόβλημα, βέβαια. Τη Βιολογία τη μελετάμε όπως την αντιλαμβανόμαστε εδώ, στη Γη. Ποιος μας λέει πως δεν υπάρχουν στο σύμπαν άλλες μορφές ζωής; Η Φυσική και η Χημεία επέτρεψαν την ύπαρξη ζωής στη Γη κάτω από πολύ συγκεκριμένες συνθήκες. Αν αυτές οι συνθήκες είναι διαφορετικές σε κάποιο άλλο σημείο του σύμπαντος, ενδεχομένως να υπάρχει η δυνατότητα ύπαρξης άλλων μορφών ζωής. Μιας άλλης… Βιολογίας.

Θα σας δώσω ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα. Στη Βιολογία μας βασανίζει *γκουχ γκουχ*, απασχολεί, εννοούσα, πολύ η Οργανική Χημεία. Έχουμε ως βάση τον Άνθρακα, το 6ο στοιχείο του περιοδικού πίνακα.

Ο Άνθρακας, χάρη στα ηλεκτρόνιά του, έχει τη δυνατότητα να σχηματίσει 4 ομοιοπολικούς δεσμούς (παρατηρήστε τα 4 μονήρη ηλεκτρόνια που βρίσκονται στην εξωτερική στιβάδα). Το γεγονός αυτό τού δίνει τις απίστευτα χρήσιμες ιδιότητές του, πάνω στις οποίες βασίζεται η Οργανική Χημεία. Για να δούμε τώρα τι γίνεται στην επόμενη περίοδο του περιοδικού πίνακα, όπου συναντάμε το Πυρίτιο.

Παρατηρείτε μήπως κάποια ομοιότητα; 4 μονήρη ηλεκτρόνια στην εξωτερική στιβάδα. Υπάρχει, επομένως, η σκέψη ότι μπορούν νέες μορφές Χημείας – και κατ’ επέκταση, Βιοχημείας και Βιολογίας – που μπορούν να έχουν Οργανική Χημεία με βάση το Πυρίτιο. Η θεωρία αυτή λέγεται Organosilicon Chemistry (Petkowski et al, 2020³). Υπάρχουν πολλά προβλήματα, βέβαια. Το Πυρίτιο έχει πολύ διαφορετικές ιδιότητες σε σχέση με τον Άνθρακα. Είναι μεγαλύτερο άτομο, και συμπεριφέρεται πολύ διαφορετικά.

Τι θα γινόταν, όμως, αν οι νόμοι της Φυσικής και της Χημείας που διέπουν το σύμπαν μας, ήταν διαφορετικοί με τρόπο ώστε να επιτρέπουν κάτι τέτοιο; Θα είχαμε, ίσως, κάποια άλλη Βιολογία; Αυτή η επιστήμη, θα ήταν μήπως τόσο διαφορετική της Βιολογίας που θα χρειαζόταν διαφορετικό όνομα; Αν ήταν διαφορετική, τι θα σήμαινε αυτό για μας; Τελικά, γνωρίζουμε καν τι είναι η Βιολογία; Γνωρίζουμε όσα δε γνωρίζουμε;

Και στην τελική, αν είναι πράγματι η Βιολογία η “νεότερη επιστήμη”, τι σημαίνει αυτό για μας; Έχει καν νόημα να συζητάμε για χρονικές στιγμές που δημιουργήθηκαν ή όχι οι επιστήμες; Μας χρησιμεύει κάπου στην κατανόηση του κόσμου γύρω μας; Ή μήπως όλο αυτό είναι απλά μία απόπειρα να εκλογικεύσουμε το σύμπαν, ή να του δώσουμε ένα νόημα;

Αυτό θα το αφήσω σε εσάς. Ελπίζω να πήρατε κάτι τουλάχιστον από το συνονθύλευμα σκέψεων.

Until next time.

References:

1. Bell, E. A., Boehnke, P., Harrison, T. M., & Mao, W. L. (2015). Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1 billion-year-old zircon. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 112(47), 14518–14521. https://doi.org/10.1073/pnas.1517557112
2. Γένεσις 1:19-21 https://www.bible.com/el/bible/346/GEN.1.TGVD
3. Petkowski, J. J., Bains, W., & Seager, S. (2020). On the Potential of Silicon as a Building Block for Life. Life (Basel, Switzerland), 10(6), 84. https://doi.org/10.3390/life10060084