Η τεχνική της εννοιολογικής χαρτογράφησης αναπτύχθηκε απο τον καθηγητή Joseph. D. Novac και την ομάδα του στο πανεπιστήμιο του Cornell, στα πλαίσια ενός ερευνητικού προγράμματος. Αντικείμενο της έρευνας τους ήταν ο τρόπος που αναπτύσσεται και διαμορφώνεται η γνώση στα παιδιά στα πρώτα χρόνια της ζωής τους και κατ επέκταση στους ενήλικες.
Ακρογωνιαίος λίθος αυτής της προσπάθειας υπήρξε το έργο του David Ausubel ( 1963, 1968, 1978) στον τομέα της γνωστικής ψυχολογίας. Εκείνος επισήμανε πρώτος την εξέχουσα σημασία των πρότερα υφιστάμενων γνώσεων για την εκμάθηση νέων, ενώ επίσης διέκρινε και τη διαδικασία της “παπαγαλίας“ απο την ουσιαστική μάθηση.
Οι εννοιολογικοί χάρτες έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής έρευνας για την εφαρμογή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στα πλαίσια αυτής μπορεί να αξιοποιηθεί και απο τον εκπαιδευτικό αλλά και απο τον εκπαιδευόμενο.
Ο εκπαιδευτής μπορεί να τους χρησιμοποιήσει:
1. για τη διδασκαλία, ως μια εναλλακτική διδακτική προσέγγιση,
2. για τη διερεύνηση των αντιλήψεων του εκπαιδευόμενου σχετικά με το υπο εξέταση θέμα (Gouli et al., 2003a; Gouli et al., 2003),
3. για την αξιολόγηση του εκπαιδευόμενου (Mintzes et al., 2000),
4. για να διερευνήσει τις έννοιες που γνωρίζει ο εκπαιδευόμενος, εκείνες που δε γνωρίζει, τις σχέσεις των εννοιών που έχει κατανοήσει αλλά και τις σχέσεις των εννοιών που αγνοεί ή παρανοεί καθώς και
5. για να εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα για τους εκπαιδευόμενους σχετικά με το γνωστικό τους επίπεδο, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν κ.λ.π.
Ο εκπαιδευόμενος από την άλλη μπορεί να τα αξιοποιήσει:
1. ως μαθησιακό και γνωστικό εργαλείο και
2. για ανταλλαγή και επικοινωνία ιδεών μεταξύ των εκπαιδευόμενων.
Γενικά σε ένα κατάλληλα διαμορφωμένο πλαίσιο, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως μαθησιακό εργαλείο που προάγει την ενεργοποίηση του μαθητή εμπλέκοντας τον σε διαδικασίες ανάλυσης, σύνθεσης, υπόθεσης, αξιολόγησης και προάγει την ουσιαστική γνώση (meaningful learning).
Στην αρχή του άρθρου παραθέτω έναν εννοιολογικό χάρτη που περιλαμβάνει τις πληροφορίες 2 θεματικών παραγράφων, απο το σχολικό βιβλίο της Βιολογίας Α Γυμνασίου, όπως εγώ τις αντιλαμβάνομαι. Οι θεματικές παράγραφοι αφορούν το “Διάσπαση, απορρόφηση και αποβολή ουσιών” και την “Διατροφή και υγεία”. Για την οργάνωση της πληροφορίας σε επιμέρους υποενότητες έχω χρησιμοποιήσει διαφορετικά χρώματα.
