Βιογεωχημικοί Κύκλοι

Το μοντέλο 5Ε αποτελεί ένα ευρέως διαδεδομένο μοντέλο διδασκαλίας με το οποίο ο καθηγητής στήνει το μάθημά του χωρίζοντάς το σε πέντε βασικά βήματα. Ως μέσο διδασκαλίας χρησιμοποιούνται τα φύλλα εργασίας που στοχεύουν στην πρόκληση του ενδιαφέροντος των μαθητών, την ενεργοποίησή τους και την επεξεργασία των προϋπαρχουσών και νέων γνώσεών τους. Έτσι λοιπόν, το πλάνο μαθήματος που στήσαμε για το κεφάλαιο 2.3 του βιβλίου της Γενικής Βιολογίας της 3^ης λυκείου με τίτλο «Βιογεωχημικοί κύκλοι» έχει ως εξής:

Το πρώτο βήμα αφορά την εμπλοκή και στοχεύει στην πρόσβαση των μαθητών στις ήδη υπάρχουσες γνώσεις τους επί του θέματος, στη μετέπειτα εισαγωγή νέων γνώσεων και στη διευκρίνηση τυχόν παρανοήσεων. Στα φύλλα εργασίας που θα μοιράζαμε στους μαθητές, κάποιες ερωτήσεις θα ήταν οι εξής:

• Τι είναι οι βιογεωχημικοί κύκλοι και πως διεκπεραιώνονται;
• Ποια είναι τα σημαντικότερα στοιχεία της βιόσφαιρας; Είναι απεριόριστα στον πλανήτη μας;
• Αναφέρετε στοιχεία που ανακυκλώνονται μέσω των βιογεωχημικών κύκλων.

Στο δεύτερο βήμα της εξερεύνησης ο καθηγητής ενθαρρύνει την ελεύθερη σκέψη των μαθητών προσπαθώντας να τους καθοδηγήσει ώστε από μόνοι τους, με τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις τους, να μπορέσουν να ανακαλύψουν νέες. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του βιογεωχημικού κύκλου του νερού, ο καθηγητής ξεκινάει με ερωτήσεις που εύκολα μπορούν να απαντήσουν οι μαθητές:

• Με ποιο τρόπο το νερό συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα;
• Με ποιο τρόπο το νερό επιστρέφει από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της γης;

Στη συνέχεια, στο βήμα της εξήγησης, ο καθηγητής λύνει τις όποιες ερωτήσεις των μαθητών για τις έννοιες που έχουν συζητηθεί και διορθώνει τυχόν παρανοήσεις. Στο βήμα αυτό όμως, ο καθηγητής εισάγει νέες έννοιες οι οποίες ενδεχομένως επεξηγούν τις απορίες των μαθητών. Στην προκειμένη περίπτωση λοιπόν, τέτοιες έννοιες θα μπορούσαν να είναι οι εξής:

• Το νερό στο υπέδαφος.
• Η διαπνοή των φυτών.
• Η επιφανειακή απορροή.
• Η ανθρώπινη παρέμβαση στον κύκλο του νερού.

Στο 4^ο βήμα της επεξεργασίας, ο καθηγητής διαπιστώνει κατά πόσο έχει γίνει κατανοητή η εμβάθυνση επί του θέματος από τους μαθητές. Αυτό μπορεί να συμβεί κάνοντας στοχευμένες ερωτήσεις όπως:

• Τι θα συμβεί στον κύκλο του αζώτου αν για κάποιο λόγο τα απονιτροποιητικά βακτήρια εκλείψουν;
• Τι θα συμβεί στον κύκλο του άνθρακα αν σε κάποιο απομονωμένο οικοσύστημα καταστραφούν όλοι οι παραγωγοί οργανισμοί;

Τέλος, στο βήμα της εκτίμησης, αξιολογείται κατά πόσο έγιναν κατανοητοί οι νέοι όροι που εισάχθηκαν. Η εκτίμηση μπορεί να γίνει με τη μορφή κάποιου τεστ του τύπου Σωστό – Λάθος ή με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Στόχος δεν είναι ο υψηλός βαθμός στο τεστ, αλλά να διαπιστωθεί αν έγιναν κατανοητές οι έννοεις που παρουσιάστηκαν στα υπόλοιπα 4 βήματα.