Eκπαιδευτική Βαθμίθα: A’ Λυκείου
Μάθημα: Βιολογία
Ενότητα: Κυκλοφορικό σύστημα
Στόχοι μαθήματος: Αφού ολοκληρωθεί η διδασκαλία του μαθήματος, ο μαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση να:
- Να περιγράφει τη κυκλοφορία του αίματος στο εσωτερικό της ανθρώπινης καρδιάς.
- Να συσχετίσει τον καρδιακό παλμό με τις διαδοχικές συστολές και χαλαρώσεις του μυϊκού ιστού της καρδιάς.
- Να κατανοήσει τον ρόλο των βαλβίδων της καρδιάς ως δομών που διασφαλίζουν τη μονόδρομη ροή του αίματος σε κάθε σύσπασή της.
- Να αντιληφθεί τη συνεργασία που αναπτύσσεται ανάμεσα στο κυκλοφορικό και στο αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου.
Περίγραφή σχεδίου μαθήματος
Με απλά και κινούμενα γραφικά και σύντομα κείμενα, απεικονίζεται σχηματικά και περιγράφεται η κυκλοφορία του αίματος στο εσωτερικό της ανθρώπινης καρδιάς (είσοδος του αίματος στον δεξιό κόλπο, μεταφορά του στους πνεύμονες μέσω της δεξιάς κοιλίας και οξυγόνωσή του, επιστροφή του οξυγονωμένου αίματος στον αριστερό κόλπο και διοχέτευσή του στο σώμα μέσω της αριστερής κοιλίας).
Το μαθησιακό αντικείμενο συνοδεύεται από τέσσερα ερωτήματα πολλαπλής επιλογής που παρέχουν τη δυνατότητα αξιολόγησης του βαθμού κατανόησης της διαδικασίας που παρουσιάζεται.
Σημειώσεις για τον εκπαιδευτικό
Το μαθησιακό αντικείμενο προτείνεται να αξιοποιηθεί από τον/την εκπαιδευτικό ως εποπτικό υλικό με στόχο την παρουσίαση των δομικών χαρακτηριστικών της καρδιάς του ανθρώπου και της κυκλοφορίας του αίματος στο εσωτερικό της. Τα ερωτήματα της διαδραστικής άσκησης του μαθησιακού αντικειμένου μπορούν να αξιοποιηθούν με στόχο την ανάδειξη πιθανών λανθασμένων αντιλήψεων των μαθητών και τον μετασχηματισμό τους.
Μεγάλη Κυκλοφορία αίματος
Στη μεγάλη κυκλοφορία συμμετέχουν αρτηρίες, που μεταφέρουν το αίμα από την αριστερή κοιλία της καρδιάς προς όλα τα σημεία του σώματος, και φλέβες, που το επαναφέρουν στο δεξιό κόλπο της καρδιάς. Συμμετέχουν επίσης και τα τριχοειδή, που είναι διάσπαρτα στους ιστούς με τη μορφή δικτύων και των οποίων η συνολική επιφάνεια ξεπερνάει τα 500 m2. Τρία μεγάλα αγγεία συμμετέχουν στη μεγάλη κυκλοφορία του αίματος η αορτή και η άνω και κάτω κοίλη φλέβα. Τα δύο τελευταία αγγεία συλλέγουν το αίμα καθώς επιστρέφει απ’ όλα τα σημεία του σώματος και το επαναφέρουν στο δεξιό κόλπο της καρδιάς.
Στη μεγάλη κυκλοφορία το αίμα από την αριστερή κοιλία της καρδιάς, μέσω της αορτής και των διακλαδώσεών της, κατευθύνεται προς όλα τα σημεία του σώματος. Στα κατευθύνονται σε καθεμία από τις πλευρές της καρδιάς. Αυτές, μέσω τριχοειδών, συνδέονται με τις στεφανιαίες φλέβες, οι οποίες μεταφέρουν το αίμα στο δεξιό κόλπο της καρδιάς.
Στα τριχοειδή αγγεία γίνεται η ανταλλαγή των χρήσιμων συστατικών (οξυγόνο, υδατάνθρακες, ορμόνες κτλ.), με τις άχρηστες ή τοξικές ουσίες που παράγονται με τον κυτταρικό μεταβολισμό (ουρία, διοξείδιο του άνθρακα κτλ.). Το αίμα, με τις ουσίες που πρέπει να αποβληθούν, περνά στα λεπτά φλεβικά αγγεία (φλεβίδια) και με την άνω και κάτω κοίλη φλέβα επανέρχεται στο δεξιό κόλπο της καρδιάς.
Στη μεγάλη κυκλοφορία του αίματος παρεμβάλλονται δύο σημαντικά όργανα του σώματος, οι νεφροί και το ήπαρ.
Το αίμα φτάνει στους νεφρούς με δύο αγγεία, τη δεξιά και αριστερή νεφρική αρτηρία. Εκεί αποβάλλονται τοξικές ουσίες όπως η ουρία, καθώς και η περίσσεια του νερού. Στη συνέχεια το αίμα απάγεται από τους νεφρούς με τις νεφρικές φλέβες, οι οποίες συνδέονται με τα κεντρικά φλεβικά αγγεία.
Το αίμα φτάνει στο ήπαρ με την ηπατική αρτηρία και την πυλαία φλέβα. Με την ηπατική αρτηρία τροφοδοτείται το ήπαρ με οξυγονωμένο αίμα. Με την πυλαία φλέβα διοχετεύεται στο ήπαρ αίμα από το στομάχι, το έντερο, τη σπλήνα, το πάγκρεας και τη χοληδόχο κύστη. Το αίμα αυτό είναι πλούσιο σε ουσίες που έχουν παραληφθεί από τα όργανα αυτά. Στη συνέχεια οι ουσίες αυτές διοχετεύονται στην κυκλοφορία μέσω της ηπατικής φλέβας.