“It was the Law of the Sea, they said. Civilization ends at the waterline. Beyond that, we all enter the food chain, and not always right at the top.”
Hunter S. Thompson
Το 1987 μια ομάδα εκπαιδευτικών πήγε εκδρομή στο Κολοράντο για να σχεδιάσουν έναν νέο τρόπο διδασκαλίας της Βιολογίας ο οποίος βασίζονταν σε ένα παλαιότερο μοντέλο – δεν είχε άδικο άλλωστε η Carolina Herrera όταν έλεγε ότι «Η μόδα υπήρξε ανέκαθεν μια επανάληψη ιδεών, η διαφορά όμως είναι στον συνδυασμό αυτών» (αντικαταστήστε την λέξη μόδα με τις θεωρίες και καταλαβαίνετε τι θέλω να πω). Η ομάδα ήταν η Biological Sciences Curriculum Study (BSCS) και ουσιαστικά έχτισαν πάνω στον κύκλο μάθησης «Εξερευνώ-Δημιουργώ/Εφευρίσκω-Ανακαλύπτω» των Atkin J. και Karplus R. (1962). Ο κορμός του μοντέλου 5Ε είναι ο εποικοδομητισμός, βασίζονται δηλαδή οι εκπαιδευτικοί σε οποιαδήποτε πρότερη γνώση του μαθητή αναφορικά με το υπό μελέτη φαινόμενο και τροποποιούνται στην συνέχεια οι γνώσεις αυτές για να κατανοηθούν εκ νέου και με ορθό τρόπο τα φυσικά φαινόμενα.
Μπορούμε να χωρίσουμε το Μοντέλο 5Ε σε 5 (εκπλαγήκατε;) φάσεις:
Ενεργοποίηση/Εμπλοκή-στην προκειμένη φάση ο εκπαιδευτικός προσπαθεί να ενεργοποιήσει το ενδιαφέρον των μαθητών ως προς το θέμα, να δούμε δηλαδή τι γνωρίζουν από μόνοι τους οι μαθητές για το τάδε φαινόμενο και να ερωτηθούν τι θα ήθελαν να μάθουν και σε (μετέπειτα) φάση, τι έμαθαν.
Εξερεύνηση-στο στάδιο της εξερεύνησης ο εκπαιδευτικός έχει τον ρόλο συμβούλου/ καθοδηγητή, αλλά ακόμα δεν δίνει ακριβείς ορισμούς και όρια στο υπό μελέτη φαινόμενο. Οι μαθητές ενθαρρύνονται να σκεφτούν δικές τους υποθέσεις, να πειραματιστούν, να συζητήσουν μεταξύ τους και να κάνουν προβλέψεις για το διδασκόμενο θέμα. Η μοναδικότητα του συγκεκριμένου σταδίου έγκειται στο γεγονός ότι οι μαθητές αποκτούν εμπειρία σε μια πειραματική διαδικασία χωρίς ακόμα επισήμως ο εκπαιδευτικός να έχει επέμβει.
Εξήγηση/Επεξήγηση-αφού δοθεί η ευκαιρία στους μαθητές να εξηγήσουν τα αποτελέσματα της φάσης της εξερεύνησης, ο εκπαιδευτικός αναλαμβάνει να εξηγήσει τους επίσημους όρους του φαινομένου. Είναι αναμενόμενο οι μαθητές να έχουν νέες τώρα ερωτήσεις.
Επεξεργασία– τώρα οι μαθητές ενθαρρύνονται να εφαρμόσουν σε κάποια εργασία ή πείραμα τις νέες τους γνώσεις και να αναπτύξουν καινούργιες δεξιότητες. Στόχος είναι η εις βάθος κατανόησης του φαινομένου από τους μαθητές. Θα μπορούσαν επίσης να εφαρμόσουν τις βασικές αρχές της επιστημονικής έρευνας που πραγματοποίησαν και σε άλλα θέματα. Συνίσταται η επεξεργασία του θέματος να γίνεται με χρήση τεχνολογιών, όπως αναζήτηση στο internet, παρουσιάσεις, προσομοιώσεις κ.ο.κ.
Εκτίμηση-στο στάδιο της αξιολόγησης η εντύπωση που πρέπει να δοθεί στους μαθητές είναι ότι η μάθηση δεν σταματάει, πως πάντα υπάρχει περιθώριο για βελτίωση ή απόκτηση νέων γνώσεων. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να δείξουν στους μαθητές πως οι ίδιοι κατάφεραν να ερευνήσουν ένα φαινόμενο με επιτυχία, προκειμένου να αυξηθεί η αυτοπεποίθηση των μαθητών.
Ακολουθώντας το μοντέλο 5Ε όλοι οι μαθητές μπορούν να εμπλακούν ενεργά. Aκόμα και αν δεν έχουν πολλές πρότερες γνώσεις επί του θέματος ενθαρρύνονται να θέσουν ερωτήματα και θεωρίες, προωθείται όπως λέει και η Carol S. Dweck η ιδέα του “Yet”. Δεν νιώθει ο μαθητής δηλαδή πως δεν ξέρει Βιολογία (ή φυσική ή μαθηματικά) αλλά δεν ξέρει ακόμα Βιολογία. Μπορεί, και θα καταφέρει να μάθει.
Έγινε μια απόπειρα από μέρους μου εφαρμογής του μοντέλου 5 Ε στην ενότητα “2.2 Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος- Ο ρόλος της ενέργειας”, κεφάλαιο 2, ύλη Γ’ Γυμνασίου. Οι περισσότεροι έφηβοι αν τους ρωτήσεις γνωρίζουν ότι το μικρό ψάρι τρώγεται από το μεγαλύτερο. Αν τους κάνεις την ίδια ερώτηση όμως ενώ από πίσω ακούγεται το “Circle of life” από το Lion King μπορεί και να τους τραβήξεις την προσοχή.
Η συγκεκριμένη ενότητα πρέπει να διδαχθεί (με βάση τις επίσημες οδηγίες διδασκαλίας των φυσικών επιστημών 2019-2020) μέσα σε 3 διδακτικές ώρες, εντός της αίθουσας του σχολείου και με αποφυγή δημιουργίας τραυματικών εμπειριών για τους μαθητές (και ναι, εννοώ ότι αν μπορούσα, θα έκανα live feeding κάποιου αλευροσκώληκα σε σαύρα μέσα στην τάξη). Δεδομένου αυτού, δημιούργησα 4 σελίδες φύλλων εργασίας τα οποία θα χρησιμοποιήσω παράλληλα με συζητήσεις, εργασίες και προβολή βίντεο στην αίθουσα.
Στόχος μου ήταν τελικά οι μαθητές να γνωρίζουν βασική ορολογία, να δουν πώς ένα -απλό φαινομενικά- θέμα όπως οι τροφικές αλυσίδες μπορεί να είναι πολυπαραγοντικό και να εξερευνήσουν παραδείγματα από την ελληνική φύση.
Στάδιο ενεργοποίησης/εμπλοκής 20′
- Δίνω απλό σχεδιάγραμμα με απλή τροφική αλυσίδα, μετά δίνω με είδη από megafauna Αυστραλίας
- Πρώτα απλά να βάλουν τα βελάκια ροής ενέργειας σωστά, μετά να μου πουν (αν ξέρουν, και εδώ βλέπω τι θυμούνται από έννοιες που θέλω να εξετάσω) ποιος είναι παραγωγός, ετερότροφος κτλ
- Δίνω μια κανονική τροφική πυραμίδα και ρωτάω αν καταλαβαίνουν τι σημαίνει η εικόνα, ποιοι βρίσκονται στην κορυφή και μετά τους δίνω μια ανεστραμμένη πυραμίδα απλά για δούμε τι μπορεί να συμβολίζει το κάθε επίπεδο και για να έχουν μια πιο ρεαλιστική εικόνα των τροφικών πυραμίδων.
Στάδιο εξερεύνησης 10’
Στάδιο Εξήγησης 10’
- Τους εξηγώ ακριβώς τους ορισμούς του βιβλίου για να ξεφύγουμε από αρχικές παρανοήσεις
- Τους αναλύω την τροφική αλυσίδα όπου και ο άνθρωπος είναι λεία κάποιου θηρευτή (παράδειγμα με Megalania) και εισάγουμε σωστά έννοιες παραγωγού, αυτότροφου, ετερότροφου και καταναλωτών 1ης και 2ης τάξεως.
5’ Youtube video “What if we killed all the wasps?”
Στάδιο επεξεργασίας 15’-20’
- Τους δίνω εικόνα ενός τροφικού πλέγματος. Να αναφέρουν σε ποια κατηγορία αντιστοιχεί ο κάθε οργανισμός, να εξηγήσουν τι δείχνουν τα βέλη που έβαλαν και να φτιάξουν μια θεωρητική τροφική πυραμίδα. Εισάγω έννοια βιομάζας και μείωσης ενέργειας (θεωρητικά στο στάδιο της επεξεργασίας έχει σταματήσει η εισαγωγή νέων εννοιών, δουλεύουν οι μαθητές με ό,τι τους έχουμε δώσει. Ωστόσο, επειδή ήθελα να αποφύγω τον καταιγισμό εννοιών σε εφήβους τόσο νωρίς το πρωί, προτίμησα να εισάγω τους ορισμούς πιο σταδιακά).
Ερώτηση κριτικής σκέψης 10’
Στάδια ενεργοποίησης-εμπλοκής-εξερεύνησης (για να ξεφύγουμε και από την πίεση πολλών ερωτήσεων) 15’
Συζητάμε με τους μαθητές αν γνωρίζουν παρόμοια περιστατικά με τις χελώνες. Αν εκείνοι ήθελαν να εξολοθρεύσουν έναν οργανισμό ποιος θα ήταν, γιατί και πώς; Έτσι εξετάζω αν έχουν κατανοήσει την έννοια των τροφικών πλεγμάτων, (σίγουρα θα πουν για κουνούπι ή μύγα) οπότε μου δίνεται η ευκαιρία να ξανά εξηγήσω για τροφικά πλέγματα, και τροφικές πυραμίδες
Στάδιο Επεξεργασίας και Εκτίμησης 45′
Βιβλιογραφία:
- The 5E model: a framework for guided-inquiry
- Empowering Students: The 5E Model Explained
- The 5E Instructional Model: A Learning Cycle Approach for Inquiry-Based Science Teaching
Πηγές εικόνων:
- Google image search
Εντυπωσιακή η megafauna.
Ενδιαφέρουσα προσέγγιση!
Πολύ ωραία παρουσίαση μοντέλου!
Πολύ ωραία η παρουσίαση!