Η Βιολογία δεν είναι απλώς πληροφορία. Είναι ένα «κλειδί» που μας βοηθά να κατανοούμε πώς ζούμε, πώς μαθαίνουμε, πώς συμμετέχουμε και πώς συνυπάρχουμε. Αντίστοιχα, η γνώση της Βιολογίας δεν αποτελεί στόχο από μόνη της, αλλά ένα εργαλείο να κατανοήσουμε όλα όσα προ-αναφέρθηκαν. Κάθε φορά που εξερευνούμε ένα σύστημα του ανθρώπινου σώματος στην πραγματικότητα εξερευνούμε τις προϋποθέσεις της συμμετοχής: τι χρειαζόμαστε για να λειτουργούμε καθημερινά. Τι χρειάζεται να αντιληφθεί το σώμα μας και να ερμηνεύσει ο εγκέφαλός μας για να μπορούμε να κάνουμε τις καθημερινές μας δραστηριότητες.

Στη σημερινή ανάρτηση θα ενωθούν οι διαδρομές της νεύρο-βιολογικής βάσης της αισθητηριακής επεξεργασίας και της κοινωνικό-συναισθηματικής εκπαίδευσης γύρω από τη συμπερίληψη και τη νευροδιαφορετικότητα. Και αυτό θα το πετύχουμε μέσα από ένα πολύ διαδεδομένο ψηφιακό εργαλείο: την Τεχνητή Νοημοσύνη, γνωστή σε όλους μας ως ΑΙ!

Όλο και περισσότερος κόσμος χρησιμοποιεί καθημερινά το ΑΙ για πράγματα απλά και σύνθετα. Ποια είναι όμως η χρήση του στην εκπαίδευση; Είναι θεμιτή και επιθυμητή ή κατακριτέα; Αποτελεί ακόμα μια προκατάληψη περί λογοκλοπής, οκνηρίας και προσφυγής σε γρήγορες και έτοιμες απαντήσεις, τύπου fast-food; Δεν θα πάρω ξεκάθαρη θέση στο ζήτημα γιατί θα μακρηγορήσω και αυτό το άρθρο δεν είναι επιχειρηματολογικού τύπου. Θα αφήσω τα τεκμήρια να μιλήσουν από μόνα τους φέρνοντάς σας σε επαφή με ένα ψηφιακό εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο από εκπαιδευτικούς σε όλο τον κόσμο: το MagicSchool AI.

MagicSchool AI, κοινωνικό-συναισθηματική μάθηση & βιολογία – πού κολλάνε όλα αυτά;

Το MagicSchoolAI είναι μια ψηφιακή πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης σχεδιασμένη αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς και μαθητές. Προσφέρει δεκάδες εργαλεία που βοηθούν στην:

• προετοιμασία μαθήματος
• διαφοροποίηση διδασκαλίας
• δημιουργία δραστηριοτήτων
• υποστήριξη μαθητών με διαφορετικές ανάγκες
• μείωση γραφειοκρατίας και κόστους χρόνου.

Δεν είναι ένα εργαλείο γενικής χρήσης. Είναι εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης αποκλειστικά για την εκπαιδευτική διαδικασία και ό,τι αυτή συνεπάγεται.

Ένα εκ των εργαλείων που περιέχει η πλατφόρμα του MagicSchool AI είναι το SEL Lesson Plan (Social and Emotional Learning Lesson Plan), δηλαδή ένα εργαλείο για τον σχεδιασμό ενός μαθήματος με σκοπό την Κοινωνική και Συναισθηματική Μάθηση.

Η Κοινωνική και Συναισθηματική Μάθηση (SEL) είναι η διαδικασία μέσω της οποίας άτομα όλων των ηλικιών αναπτύσσουν γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις για να κατανοούν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, να θέτουν στόχους, να δείχνουν ενσυναίσθηση και ανθεκτικότητα, να χτίζουν υγιείς κοινωνικές σχέσεις και να λαμβάνουν υπεύθυνες αποφάσεις, προάγοντας την ακαδημαϊκή επιτυχία, την ευημερία και την ομαλή ένταξη στην κοινωνία.

Είναι δηλαδή η καλλιέργεια όλων των κοινωνικό-συναισθηματικών δεξιοτήτων που χρειαζόμαστε για να συνυπάρχουμε με τους άλλους και να νιώθουμε και εμείς και εκείνοι καλά μέσα από τις αλληλεπιδράσεις μας. Αποτελεί επίσης μια σύγχρονη προσέγγιση στην εκπαίδευση που βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν αυτές τις δεξιότητες, καθώς κρίνεται ότι είναι απαραίτητες για την προσωπική και ακαδημαϊκή τους επιτυχία.

Το εργαλείο SEL Lesson Plan δημιουργεί έτοιμα, παιδοκεντρικά μαθήματα καλλιέργειας κοινωνικό-συναισθηματικών δεξιοτήτων με δραστηριότητες, συζητήσεις, παραδείγματα και οδηγίες για τ@ εκπαιδευτικούς. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί από εκπαιδευτικούς κάθε βαθμίδας αλλά και γονείς που θέλουν να μιλήσουν για συγκεκριμένα πράγματα στα παιδιά τους καλλιεργώντας τους αυτές τις δεξιότητες, αλλά δεν ξέρουν τον τρόπο.

Ως παιδιατρική εργοθεραπεύτρια με εξειδίκευση στην Αισθητηριακή Ολοκλήρωση, κατά τη διάρκεια της εργασίας μου σε σχολεία, τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να με απασχολεί το κατά πόσο μπορούν οι μαθητ@ να αντιληφθούν τη διαφορετικότητα, όχι μόνο σε κοινωνικό επίπεδο, αλλά και σε βιολογικό. Μπορούν να καταλάβουν τις διαφορετικές αισθητηριακές ανάγκες που μπορεί να έχουν από άλλα παιδιά προκειμένου να ρυθμιστούν και να οργανωθούν; Μπορούν να καταλάβουν τη νευροδιαφορετικότητα και ότι δεν είμαστε όλ@ ίδι@, αλλά αντιδρούμε με διαφορετικό τρόπο στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και για αυτό έχουμε και διαφορετικές ανάγκες υποστήριξης; Όχι, αν δεν τους το εξηγήσουμε.

Αυτό χρειάζεται να γίνει την κατάλληλη στιγμή και σε μια βιολογική βάση, πέρα από τη βάση της συμπεριφοράς προς τους συνανθρώπους μας. Η γνώμη μου είναι ότι δεν είναι ποτέ νωρίς (από το νηπιαγωγείο και μετά) να αρχίσουμε να εξηγούμε στα παιδιά ότι όλοι μας διαφέρουμε. Απλά ίσως η πιο κατάλληλη στιγμή για να εισάγουμε τα παιδιά στις διαφορές που υπάρχουν στα σώματά μας (ως οργανισμοί), είναι η μέση παιδική ηλικία στο δημοτικό. Σε αυτή την ηλικία μπορούν να αντιληφθούν κάποιες απλές πληροφορίες για το πως λειτουργεί ο ανθρώπινος οργανισμός, οι οποίες θα πρέπει να εμπλουτιστούν μέσα στα επόμενα χρόνια, και πως αυτό τροποποιεί τη συμπεριφορά και τις ανάγκες μας.

Γνωρίζω πόσο καθοριστικό είναι αν ένα παιδί αντέχει τον θόρυβο, αν ενοχλείται από κάποιες υφές ή από έντονα οπτικά ερεθίσματα, αν αποσυντονίζεται εύκολα και χρειάζεται να κινείται συχνά και, γι’ αυτό, χρειάζεται βοηθήματα ρύθμισης (π.χ. fidgets, ακουστικά, ειδικό κάθισμα). Αυτά δεν είναι ιδιοτροπίες. Είναι αποτέλεσμα του πώς ο εγκέφαλος ερμηνεύει και οργανώνει τις αισθητηριακές πληροφορίες. Δηλαδή καθαρή βιολογία και, δευτερευόντως, συμπεριφορά.

Η αισθητηριακή επεξεργασία είναι μια βιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος. Οι αισθήσεις μας (όραση, ακοή, αφή, γεύση, όσφρηση), αλλά και τα ερεθίσματα που λαμβάνουμε από την κίνηση, στέλνουν πληροφορίες στον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος τις φιλτράρει, τις οργανώνει, αποφασίζει ποιες είναι σημαντικές και μας βοηθά να ανταποκριθούμε. Αλλά κάθε εγκέφαλος το κάνει αυτό με διαφορετικό τρόπο και κάποιες φορές όχι τόσο “πετυχημένα”, αν πρέπει να το συγκρίνουμε με τις φορές που όλα “πάνε ρολόι”. Αν το σώμα δεν μπορεί να οργανώσει τα ερεθίσματα, αν ο εγκέφαλος “υπερφορτώνεται”, τότε το παιδί στο σχολείο δεν μπορεί να μάθει, να λειτουργήσει, να συμμετέχει. Ο διαφορετικός τρόπος που ερμηνεύει το νευρικό σύστημα τις πληροφορίες ονομάζεται νευροδιαφορετικότητα. Είναι η “ανθρώπινη ποικιλομορφία”.

Τα ερωτήματα είναι: το αντιλαμβάνονται αυτό και οι εκπαιδευτικοί; Πώς το μεταφέρουν στα παιδιά και πώς αυτά αντιδρούν, είτε είναι εκείνα που διαφέρουν, είτε εκείνα που παρατηρούν αυτή τη διαφορετικότητα; Επηρεάζει αυτό τις σχέσεις τους; Ως προς το τελευταίο, η γνώμη μου είναι πως ΣΙΓΟΥΡΑ ΝΑΙ.

Επομένως, είναι πολύ σημαντικό να ανοίξουμε αυτή τη συζήτηση με τα παιδιά μας και να τα εκπαιδεύσουμε γύρω από το να αφουγκράζονται τις ανάγκες τους, να καταλαβαίνουν τους εαυτούς τους και τα σώματά τους, να κατανοούν τα άλλα παιδάκια γύρω τους όταν φέρονται παράξενα ή όταν λαμβάνουν “ειδική βοήθεια”. Όταν οι συμμαθητ@ τα πετύχουν όλα αυτά, η τάξη γίνεται χώρος συμπερίληψης, ενσυναίσθησης και αποδοχής… όχι χώρος παρεξήγησης.

Στο σχολείο τα νευροδιαφορετικά παιδιά συχνά παρεξηγούνται. Γίνονται «το παιδί που ενοχλεί, που δεν αντέχει τίποτα, που δεν συγκεντρώνεται»… Η γνώση της βιολογίας μπορεί να αλλάξει αυτά τα αφηγήματα. Για αυτόν τον σκοπό προσπάθησα χρησιμοποιώντας το SEL Lesson Plan να κάνω μια πρόταση στ@ εκπαιδευτικούς και στους γονείς για το πως μπορούν να μιλήσουν για το συγκεκριμένο θέμα, αλλά κυρίως, για το πως μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη ως πηγή έμπνευσης για να οργανώσουν την επικοινωνία τέτοιων ζητημάτων στα παιδιά μέσα από δραστηριότητες που αναπτύσσουν κοινωνικό-συναισθηματικές δεξιότητες.

Πώς να “μιλήσετε” στο SEL Lesson Plan του MagicSchool AI

Όπως κάθε εργαλείο AI, το SEL Lesson Plan χρειάζεται τα κατάλληλα prompts για να είναι πλήρως αποδοτικό. Τα prompts είναι οι εντολές, οι ερωτήσεις και οι περιγραφές που δίνουμε στα εργαλεία AI για να δημιουργήσουν ένα αποτέλεσμα. Υπάρχει ολόκληρη θεωρία για το πώς πρέπει να είναι δοσμένα τα prompts, η οποία είναι ταχύτατα αναπτυσσόμενη. Ένας περιορισμός είναι ότι τα εργαλεία του MagicSchool είναι περισσότερο αποδοτικά στην αγγλική γλώσσα. Επομένως, χρειάζεται καλή γνώση αγγλικών από πλευράς του χρήστη ή καλή μετάφραση των prompts και του παραγόμενου περιεχομένου. Έτσι, του μίλησα κι εγώ στα αγγλικά ζητώντας του να φτιάξει ένα υποθετικό πλάνο μαθήματος Κοινωνικής και Συναισθηματικής Μάθησης, ενδεικτικά για τη Γ’ Δημοτικού.

Το SEL Lesson Plan έχει ειδικά προκαθοσρισμένα πεδία (κάποια υποχρεωτικά, κάποια όχι) στα οποία εισάγεις τα prompts, όπως φαίνεται στην παρακάτω εικόνα. Τα 3 υποχρεωτικά πεδία είναι η επιλογή της τάξης για την οποία προορίζεις το μάθημα που θα παραχθεί, το θέμα – στόχος και ποιον από τους 5 άξονες της Κοινωνικής και Συναισθηματικής Μάθησης θέλεις να καλλιεργήσεις. Το 4ο και προαιρετικό στη συμπλήρωση πεδίο (το οποίο καλό είναι να συμπληρωθεί ως επιπλέον prompt) είναι τα επιπλέον κριτήρια για το παραγόμενο περιεχόμενο που θα ήθελες να εφαρμοστούν. Στα πεδία που καταχωρείται το θέμα-στόχος και τα επιπλέον κριτήρια μπορείς να πληκτρολογήσεις ελεύθερα και υπάρχει η δυνατότητα ανεβάσματος αυτών των πληροφοριών μέσω αρχείου.

Αυτό ουσιαστικά λειτουργεί ως καθοδήγηση στο πρώτο στάδιο. Στη συνέχεια μπορείς να τροποποιήσεις τα προηγούμενα prompts ανάλογα με την απάντηση που σου έδωσε, αν δεν σε έχει ικανοποιήσει και θεωρείς ότι πρέπει να τροποποιηθεί, πατώντας το κουμπί “Prompt editor” που επισημαίνεται στη φωτογραφία.

Υπάρχει μέχρι και κουμπί για λήψη βοήθειας από ΑΙ για να βελτιώσεις το prompt που έδωσες στο πεδίο του θέματος – στόχου σου το οποίο τιτλοφορείται ως “Prompt assistant”, όπως φαίνεται παρακάτω:

Επιπλέον, υπάρχει πεδίο στο οποίο μπορείς να συζητήσεις με το εργαλείο για περαιτέρω ανταλλαγή απόψεων και να δώσεις νέα prompts. Στην παρακάτω εικόνα, αποτυπώνεται αυτό το πεδίο με κίτρινη υπογράμμιση και με πράσινη υπογράμμιση διακρίνεται μια σημαντική προειδοποίηση που δίνει το εργαλείο στον χρήστη: “ΠΑΝΤΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΛΕΓΧΟΥΜΕ το παραγόμενο περιεχόμενο για εγκυρότητα και προκατάληψη – ειδικά οι εκπαιδευτικοί πρέπει να χρησιμοποιούν την επαγγελματική τους κρίση και να συμμορφώνεται με τις σχολικές πολιτικές”. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να έχουμε πάντα στο μυαλό μας όταν χρησιμοποιούμε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.

Από τις υπόλοιπες επιλογές που φαίνονται στην προηγούμενη εικόνα, οι περισσότερες μπορείτε να φανταστείτε τι μπορεί να προσφέρουν. Αυτό που τράβηξε την προσοχή μου και αξίζει να αναφερθεί, ήταν το πλήκτρο “Actions”, το οποίο προσφέρει επιπλέον δυνατότητες “βοήθειας” ως προς την πληκτρολόγηση των propmpts. Πιο συγκεκριμένα, η λίστα περιέχει κάποιες προτάσεις για πιθανά έτοιμα prompts πάνω στην απάντηση που έχει δώσει το εργαλείο (π.χ. “φτιάξε 5 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής/ ανάπτυξης για αφομοίωση των παραπάνω”, “μείωσε/ αύξησε το μέγεθος της απάντησης”, “συνόψισε την απάντηση σε μια πρόταση/παράγραφο/λίστα με bullet points”). Επίσης, ο χρήστης μπορεί να δημιουργήσει εξατομικευμένα prompts πάνω σε ο,τι θελήσει.

Όπως είπαμε, εγώ επέλεξα από τη λίστα των τάξεων τη Γ’ Δημοτικού και από τη λίστα των αξόνων της Κοινωνικής και Συναισθηματικής Μάθησης τη δεξιότητα “Social awareness”, δηλαδή της κοινωνικής επίγνωσης, η οποία προωθεί την ενσυναίσθηση και την κατανόηση της οπτικής των άλλων. Έκρινα πως αυτό είναι πιο κατάλληλο για το στόχο διδασκαλίας που έθεσα. Στο πεδίο του υποχρεωτικού prompt σχετικά με το θέμα-στόχο έθεσα:

“Understanding Neurodiversity Through Sensory Processing: Helping Students Recognize That Everyone’s Brain Receives and Organizes Sensory Information Differently. Objectives:

• Introduce students to the basic biology of sensory processing (the five senses + the brain’s role in organizing sensory information).
• Help students understand why some classmates may react differently to noise, touch, movement, light, or crowds.
• Promote empathy, inclusion, and acceptance of sensory-based accommodations in the classroom.
• Encourage self-awareness so students can identify what helps them feel safe, calm, and ready to learn.“

Στο πεδίο του προαιρετικού prompt με τις επιπλέον πληροφορίες πληκτρολόγησα:

“Please create a developmentally appropriate SEL lesson plan for 3rd graders that combines social–emotional learning with basic biological concepts related to sensory processing. Include:

• A simple explanation of how the brain helps us interpret sensory information.
• Examples of diverse sensory experiences (e.g., being sensitive to noise, seeking movement, disliking certain textures).
• Classroom activities that help students explore their own sensory preferences in a safe way.
• Αctivities that help students explore their own sensory preferences (self-awareness) and also understand the needs of their classmates (social awareness)
• Activities that build empathy and inclusion toward neurodivergent peers.
• Suggestions for how teachers can discuss sensory accommodations (e.g., headphones, fidget tools, flexible seating) in a positive and normalizing way.
• A closing reflection that reinforces that all brains are different and that diversity is a strength.”

Σύμφωνα με τα παραπάνω το SEL Lesson Plan παρήγαγε ένα διδακτικό πλάνο το οποίο μπορεί να υλοποιηθεί σε όσο χρόνο κρίνει @ εκπαιδευτικός ως κατάλληλο για την τάξη. Αυτό περιλαμβάνει:

• μια εισαγωγική δραστηριότητα με τη χρήση της αίσθησης της ακοής
• μια σύντομη εξήγηση της βιολογικής βάσης των αισθήσεων
• σταθμούς αισθήσεων (όραση, ακοή, αφή, όσφρηση, κίνηση)
• δραματοποίηση σεναρίων (role-play) για τη συμπερίληψη
• ατομικό φύλλο “Το Δικό μου Sensory Toolbox”
• δραστηριότητες για αυτογνωσία & ενσυναίσθηση
• μικρή τελική αξιολόγηση
• οδηγίες προς τ@ εκπαιδευτικό
• ιδέες επέκτασης και εργασία για το σπίτι

Εγώ προσωπικά σε πρώτη φάση καλύφθηκα από την πρόταση του εργαλείου, οπότε δεν ζήτησα εναλλακτική/ τροποποιημένη απάντηση δίνοντας νέα prompts. Θεωρώ τους χρόνους διάρκειας των δραστηριοτήτων που προτείνει το εργαλείο ενδεικτικούς και μπορεί να μην είναι ρεαλιστικά επιτεύξιμοι σε μία τάξη Γ’ Δημοτικού. Οπότε προτείνω προσαρμογή στην εκάστοτε περίπτωση τμήματος.

Ακολουθεί το ολοκληρωμένο και αναλυτικό αποτέλεσμα της διδακτικής πρότασης του εργαλείου SEL Lesson Plan για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη νευροδιαφορετικότητα (social awareness) μέσα από τη διδασκαλία της νεύρο-βιολογικής βάσης της αισθητηριακής επεξεργασίας και των αισθήσεων. Το περιεχόμενο επισυνάπτεται σε αρχείο που μπορείτε να κατεβάσετε στην αρχική του μορφή στα αγγλικά και σε ελληνική μετάφραση:

Σκέψεις & Εντυπώσεις

Το MagicSchoolAI είναι ένα εντυπωσιακό δείγμα της τεχνητής νοημοσύνης με τρομερά εργαλεία, αλλά χρειάζεται πάντα η παιδαγωγική και επιστημονική ματιά του ανθρώπου. Αυτό το μάθημα δεν είναι απλώς ένα σχέδιο μαθήματος. Είναι μια πρόσκληση για μεγαλύτερη ενσυναίσθηση, μια γέφυρα ανάμεσα στη βιολογία και την καθημερινή σχολική εμπειρία, ένα μικρό βήμα προς μια πιο συμπεριληπτική τάξη. Κάθε φορά που μιλάμε για τις αισθήσεις και το νευρικό σύστημα με τα παιδιά, τους μαθαίνουμε τη βιολογία του εαυτού τους και τη γλώσσα για να εκφράσουν τις ανάγκες τους, τους προσφέρουμε εργαλεία ρύθμισης, αλλά, πάνω από όλα, δημιουργούμε ένα περιβάλλον στο οποίο κάθε παιδί – νευροτυπικό ή νευροδιαφορετικό – μπορεί να ανήκει.

Αυτό δεν είναι απλώς μάθημα.
Είναι πρόληψη αποκλεισμού.
Είναι ενδυνάμωση.
Είναι ζωή.