Ένας εννοιολογικός χάρτης είναι ένα διάγραμμα που απεικονίζει γραφικά τη συσχέτιση μεταξύ διαφόρων εννοιών. Οι εννοιολογικοί χάρτες είναι ένας τρόπος αναπαράστασης ενός κάποιου πεδίου γνώσεων (όταν η συσχέτιση που απεικονίζεται είναι επιστημονικά ακριβής). Υπάγονται στα συστήματα εννοιολογικής χαρτογράφησης στα οποία εκτός από τους εννοιολογικούς χάρτες ανήκουν και οι νοητικοί χάρτες. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι μοιάζουν με διαγράμματα που έχουν στόχο την απεικόνιση της σκέψης μας.

Ένας εννοιολογικός χάρτης περιέχει κόμβους και συνδέσμους. Οι κόμβοι αναπαριστούν τις έννοιες, που συνήθως περικλείονται σε έναν κύκλο ή ένα τετράπλευρο. Οι σύνδεσμοι αποτελούνται από μια γραμμή, πάνω στην οποία γράφουμε τη σχέση της μίας έννοιας με την άλλη. Η γραμμή μπορεί και να καταλήγει σε βέλος για να δείξουμε μονόδρομη ή αμφίδρομη πορεία της σχέσης.

Ένας εννοιολογικός χάρτης μπορεί να έχει πολλές εφαρμογές στην εκπαιδευτική διαδικασία, με πιο προφανή ίσως την απεικόνιση και οπτικοποίηση της πληροφορίας, κάνοντάς την έτσι περισσότερο κατανοητή. Μπορεί να αποτελέσει έτσι πολύτιμο εκπαιδευτικό εργαλείο.

Έναν εννοιολογικό χάρτη μπορούμε να τον σχεδιάσουμε είτε με χαρτί και μολύβι είτε με κατάλληλο λογισμικό. Το λογισμικό προσφέρει επιπλέον δυνατότητες, όπως την σύνδεση εννοιών του χάρτη με αρχεία πολυμέσων και διευθύνσεις του διαδικτύου, δίνοντας έτσι την δυνατότητα εμπλουτισμού του χάρτη με πληροφορίες και οπτικοακουστικό υλικό και κάνοντάς τον διαδραστικό.

Ένα τέτοιο λογισμικό είναι και το Cmap tools, το οποίο παρέχει εργαλεία κατασκευής εννοιολογικών χαρτών και σύνδεσής τους με πηγές και πολυμέσα είτε σε τοπική εγκατάσταση είτε σε ειδική περιοχή του διαδικτύου (Cmap Cloud).

Στα πλαίσια λοιπόν του μαθήματος «Εκπαιδευτική Τεχνολογία – Πολυμέσα στη Διδασκαλία της Βιολογίας» του ΜΔΕ «Διδακτική της Βιολογίας» εξοικειωθήκαμε με την χρήση των εργαλείων που παρέχει το Cmap tools και ανεβάσαμε τον δικό μας εννοιολογικό χάρτη στο διαδίκτυο.

Πιο πάνω μπορείτε να δείτε μια απλή εφαρμογή της χρήσης του λογισμικού στην κατασκευή εννοιολογικού χάρτη για την ενότητα “Στήριξη και κίνηση σε ζώα και φυτά”, ενώ ακριβώς παρακάτω μπορείτε να δείτε το αρχικό κείμενο, για την διδασκαλία του οποίου κατασκευάστηκε ο εννοιολογικός χάρτης.