Περίληψη
Ο κλάδος των υδατοκαλλιεργειών διαρκώς επεκτείνεται σε νέες περιοχές με νέες
μεθόδους. Ως κύρια διαχρονική αξία διατηρείται η προσπάθεια παραγωγής βέλτιστης ποιότητας
προϊόντα, γεγονός που πραγματοποιείται όταν ο καλλιεργούμενος οργανισμός αναπτύσσεται υπό
τις κατάλληλες για αυτόν συνθήκες. Αν οι συνθήκες δεν είναι αρκετά καλές και διάφοροι
περιβαλλοντικοί παράγοντες καταπόνησης επηρεάζουν τις καλλιέργειες, τότε μπορεί να
οδηγήσουν σε αυξημένη εμφάνιση μυκητιακών, βακτηριακώς, παρασιτικών, ιικών μολύνσεων ή
λοιμώξεων. Ορισμένες από τις ασθένειες που συναντάμε αποτελούν η δονακίωση, η
μυκοβακτηρίωση, η «χειμερινή ασθένεια» στην Ασημένια Πέρκα, Ασθένεια των άσπρων
κηλίδων, και πολλές ακόμη. Οι τρόποι πρόληψης και ενδεχόμενης ιατρικής περίθαλψης του
βασικού αυτού προβλήματος φαίνεται να είναι η εξάλειψη των ασθενειών, δράση που
πραγματοποιηείται εφόσον ακολουθούνται τα πρωτόκολλα καλλιέργειας και οι καλλιεργητές
αποφεύγουν την επαφή των καλλιεργούμενων με διάφορα παθογόνα τόσο από τον άνθρωπο όσο
κι από άγριους πληθυσμούς ψαριών. Ωστόσο, απώτερος στόχος πρέπει να είναι η πρόληψη και
όχι η αντιμετώπιση των ασθενειών που περιγράφονται, καθώς η αντιμετώπιση συνεπάγεται
προϋπάρχουσα διασπορά η οποία συχνά οδηγεί σε υπερχρήση φαρμάκων.
Ασημένια Πέρκα
Η «χειμερινή ασθένεια» ή «χειμερινή σαπρολεγνίαση» είναι μια ασθένεια που επηρεάζει ιδιαιτέρως την ασημένια πέρκα, όντας υπεύθυνη για γεγονότα μαζικής θνησιμότητας σε λίμνες ανάπτυξης της πέρκας. Για τη νόσο αυτή ευθύνεται ένας μύκητας που
μεταδίδεται από το νερό, η Saprolegnia parasitica, και τα περισσότερα κρούσματα ξεκινούν σε θερμοκρασίες νερού κάτω των 16°C. Η ανίχνευση μπορεί να είναι δύσκολη σε χαρακτηριστικά θολές λίμνες, ωστόσο τα βαριά μολυσμένα ψάρια συχνά κολυμπούν αργά κοντά στην επιφάνεια του νερού (Landos et al., 2007).
Μπαραμούντι – Ασιάτικο Λαυράκι (γιγαντόπερκα)
Στη Νέα Νότια Ουαλία, το Υπουργείο Πρωτογενών Βιομηχανιών έχει επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στην καλλιέργεια του barramundi λόγω ανησυχίας επιρροής ιθαγενών ειδών από την εισαγωγή του ιού της νευρικής νέκρωσης barramundi (BNNV ή barramundi nodavirus).
Σκοπός του Πρωτόκολλου για την Υγειονομική Πιστοποίηση των Barramundi Fingerlings για την υδατοκαλλιέργεια πριν από την είσοδο στη Νέα Νότια Ουαλία, είναι να μειώσει τον κίνδυνο εισαγωγής αυτής της ασθένειας μέσω μιας σειράς από διατάξεις, ώστε να εξασφαλίσει στους αγρότες καλής ποιότητας, υγιή αποθέματα. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνεται η αποστείρωση των λυμάτων, η απαγόρευση εισαγωγής ζωντανών barramundi για άλλους σκοπούς, όπως το εμπόριο διακοσμητικών ψαριών ή τροφίμων, χωρίς ειδική άδεια και υγειονομική πιστοποίηση.
Πέστροφα
Στα εκκολαπτήρια πέστροφας η πιο κοινή αιτία βακτηριακής νόσου αποτελεί η κακή υγιεινή, όπου η ασθένεια μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα εάν δεν εντοπιστεί και δεν αντιμετωπιστεί άμεσα. Η πέστροφα, όπως και άλλα είδη, είναι πιο ευάλωτη σε ασθένειες εάν υποστεί καταπόνηση. Σε χώρες με θερμό κλίμα, όπως η Νέα Νότια Ουαλία, μεγάλο πρόβλημα αποτελεί η καταπόνηση θερμοκρασίας λόγω αύξησης της θερμοκρασίας των υδάτων άνω των 19°C, καθώς και λόγω του συνωστισμού και του χαμηλού οξυγόνου. Κοινά παράσιτα που παρατηρούνται σε αυτές τις καταστάσεις περιλαμβάνουν δύο πρωτόζωα, το Ichthyophthirius («Ich» ή «whitespot»)
και το Trichodina. Η νόσος της λευκής κηλίδας, γνωστή και ως μόλυνση με τον ιό του συνδρόμου της λευκής κηλίδας (WSSV), εντοπίστηκε αρχικά σε φάρμες γαρίδων στο νοτιοανατολικό Κουίνσλαντ στα τέλη του 2016. Ακόμη, η πέστροφα επηρεάζεται από τον ιό της Επιζωοτικής Αιμοποιητικής Νέκρωσης (Epizootic Haematopoietic Necrosis – EHN), ο οποίος μπορεί να μεταφερθεί από την εισαγόμενη πέρκα και να έχει καταστροφικές επιπτώσεις σε ορισμένα αυτόχθονα είδη, συμπεριλαμβανομένης της απειλούμενης πέρκας Macquarie.
Ασθένεια των άσπρων κηλίδων – White spot disease
Τρόποι Πρόληψης
Οι τρόποι πρόληψης ασθενειών στα ψάρια συνήθως διαφέρουν από εκείνους των
θερμόαιμων ζώων και είναι πολύ συγκεκριμένοι. Για τη λήψη μίας απόφασης προαπαιτείται η καλή γνώση του περιβάλλοντος των ψαριών, της αιτιολογίας της νόσου και της βιολογία του ξενιστή, δηλαδή του ψαριού. Η πρόληψη αφορά την εξάλειψη ή τον περιορισμό των πηγών μόλυνσης ή εισβολής των παθογόνων και τις δυνατότητες περαιτέρω επέκτασής της, καθώς και τη βελτίωση της κατάστασης του οργανισμού των ψαριών ώστε να μπορούν να αντέξουν την ενδεχόμενη μόλυνση. Έως σήμερα, δεν έχουν αναπτυχθεί ειδικά θεραπευτικά μέσα για πολλές από τις γνωστές ασθένειες και το αποτέλεσμα της εφαρμογής πειραματικά επιτυχημένων επαληθευμένων φαρμάκων, συχνά επηρεάζεται αντίστροφα από τις συνθήκες λειτουργίας ή και την τεχνολογία εκτροφής.
Αντίθετα με την πρόληψη, ορισμένες θεραπείες δεν μπορούν να γίνουν σε συγκεκριμένες περιόδους, για παράδειγμα στην καλλιεργητική περίοδο, κατά τη διάρκεια του χειμώνα ή σε ορισμένες μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας, όπως μεγάλες λίμνες. Για τον λόγο αυτό, είναι πιο σημαντικό να αποτρέψουμε τις ασθένειες παρά να τις αντιμετωπίσουμε. Συχνά, οι αποτελεσματικές προληπτικές θεραπείες πρέπει να εφαρμόζονται σε εξειδικευμένες μονάδες
ιχθυοκαλλιέργειας με κλειστό σύστημα ζεστού νερού, σε πρώιμη εκτροφή γόνου, εκκολαπτήρια, εκτροφεία πέστροφας, λίμνες διαχείμασης και δεξαμενές αποθήκευσης. Προκειμένου να ακολουθηθεί η προληπτική θεραπεία πρέπει να ακολουθούνται ορισμένες
αρχές. Αρχικά, πρέπει να παρέχεται νερό πηγής απαλλαγμένο από παθογόνα, να προστατεύονται τα ψάρια από τη μεταφορά παθογόνων και οι περιβαλλοντικές συνθήκες να είναι οι βέλτιστες δυνατές. Ακόμη, πρέπει να γίνεται συχνή απολύμανση των λιμνών, των μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας και του εξοπλισμού, αλλά να αποφεύγεται και η χειμερινή κατάψυξη και η καλοκαιρινή ξήρανση των λιμνών αυτών. Τακτικά πρέπει επίσης να πραγματοποιείται έλεγχος της κατάστασης της υγείας και προληπτική αντιμετώπιση των ψαριών έναντι ασθενειών. Τέλος, κάθε υδατοκαλλιέργεια οφείλει να συμβαδίζει με άλλες προληπτικές αρχές, όπως τον εμβολιασμό των ψαριών κατά των σχετικών ιογενών και βακτηριακών ασθενειών. Σύγχρονα δοκιμάζονται τα CCV, IPN, SVC, VHS, IHN, furunculosis, ERM, και δονακίωση. Τα μεμονωμένα εμβόλια εφαρμόζονται ενδοπεριτοναϊκά, από το στόμα ή με τη μορφή λουτρού, δύο τρόποι που θεωρούνται οι πλέον κατάλληλοι τρόποι από την άποψη της πρακτικής της ιχθυοκαλλιέργειας.
Ο εντοπισμός τοποθεσιών εκτροφής μακριά από τις οδούς μετανάστευσης του άγριου σολομού μπορεί να βοηθήσει στην ελαχιστοποίηση της πιθανής μεταφοράς ασθενειών και παρασίτων. Ωστόσο, ο μόνος άμεσος τρόπος για να εξαλειφθούν οι περιττοί κίνδυνοι για τους πληθυσμούς των άγριων ψαριών είναι η αλλαγή των μεθόδων υδατοκαλλιέργειας και η καλλιέργεια πλέον να επιτρέπεται μόνο σε χερσαία κλειστά συστήματα, όπου δε χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα, η χρήση αντιβιοτικών είναι ελάχιστη και διασφαλίζουν ότι τα εκτρεφόμενα και τα άγρια ψάρια είναι φυσικά διαχωρισμένα.
Επιπτώσεις ασθενειών των αλληλεπιδράσεων υδατοκαλλιέργειας και πληθυσμών άγριων
ψαριών
Τα ψάρια σε πληθυσμούς υδατοκαλλιέργειας, ιδιαίτερα εκείνα σε ωκεάνιους κλωβούς, μπορούν να εκτεθούν σε παθογόνα από άγρια ψάρια της περιοχής. Λόγω των συνθηκών του περιβάλλοντος της υδατοκαλλιέργειας, οι πληθυσμοί των καλλιεργημένων ψαριών ενδέχεται να κινδυνεύουν περισσότερο να αναπτύξουν ασθένεια από τα άγρια ψάρια, λόγω της εισαγωγής παθογόνων μικροοργανισμών και των συνακόλουθων εστιών ασθενειών σε καλλιεργημένους πληθυσμούς ψαριών από φυσικά μολυσμένα άγρια ψάρια. Επίσης, η μετάδοση ασθενειών θα μπορούσε να συμβεί και προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή από τους πληθυσμούς της υδατοκαλλιέργειας σε άγριους πληθυσμούς. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η μεγαλύτερη ανησυχία θα ήταν η έκθεση των άγριων ψαριών σε συγκεντρώσεις εγχώριων παθογόνων ή εξωτικών παθογόνων από περιοχές υδατοκαλλιέργειας μεγαλύτερες από τις κανονικές. Όμως, τα προγράμματα διαχείρισης της υγείας των ψαριών που επιβάλλονται στον Καναδά, φαίνεται να μειώνουν σημαντικά την απειλή εισαγωγής εξωτικών παθογόνων σε πληθυσμούς άγριων ψαριών και, ενώ η εξάπλωση ασθενειών από πληθυσμούς υδατοκαλλιέργειας στα άγρια ψάρια είναι πιθανή, υπάρχουν ελάχιστα επιστημονικά στοιχεία για τέτοιες μεταδόσεις ή, τουλάχιστον, επιβλαβείς επιπτώσεις οποιασδήποτε τέτοιας μετάδοσης.
Βιβλιογραφία
“Disease, Parasites and Chemicals.” SeaChoice, 14 Febr. 2018, www.seachoice.org/info-centre/aquaculture/disease-parasites-and-chemicals/
Nicholson, Bruce L. “Fish Diseases in Aquaculture.” The Fish Site, Hatch Accelerator Holding, 4 Apr. 2006.
“Silver Perch”. NSW Department of Primary Industries, NSW Department of Primary Industries. Accessed on 7 Jun. 2022.
Tapley, Paul. “Diseases In Fish: White Spot (Freshwater)”. fishkeeper, Maidenhead Aquatics. 2 Oct. 2022, www.fishkeeper.co.uk/stories/diseases-in-fish-white-spot-freshwater.
