Περίληψη
Το Ostrea edulis είναι ένα θαλάσσιο δίθυρο, συγκεκριμένα στην ελληνική γλώσσα, ένα στρείδι, το οποίο καλλιεργείται από την εποχή των Ρωμαίων και αποτελεί διατροφική συνήθεια πολλών ανθρώπων μέχρι και σήμερα. Το μαλάκιο αυτό έχει ευρεία εξάπλωση και μαζί με άλλα οστρακοειδή αποτελεί φυσικός παράκτιος ρυθμιστής που φιλτράρει και καθαρίζει τα θαλάσσια ύδατα. Στα θετικά χαρακτηριστικά του είδους προστίθεται και η αντιβακτηριακή δράση που διαθέτει και την οποία μελετούν επιστήμονες για την ενδεχόμενη παρασκευή νέων φαρμάκων. Βέβαια, κυρίως λόγω της κατανάλωσής του, το ζώο αυτό υπεραλιεύεται από την άγρια φύση και υπερκαλλιεργείται σε ανεξέλεγκτο επίπεδο, έως και επίπεδοανάπτυξης ασθενειών. Με τη γενετική ποικιλομορφία του είδους να είναι χαμηλή και με τον παγκόσμιο ωκεανό να επικοινωνεί διαρκώς, οι πληθυσμοί του μαλακίου αυτού βρίσκονται σε διαρκή κίνδυνο μόλυνσης και κατ’ επέκταση σε πιθανή εξάλειψη. Η περίπτωση, επομένως, του Ostrea edulis πρέπει να γίνει γνωστή στην κοινωνία ώστε να ληφθούν μέτρα για την προστασία τόσο του ζώου αυτού όσο και άλλων οργανισμών που βρίσκονται ή ενδέχεται να βρεθούν σε παρόμοια κατάσταση.
Γενικά
Το υδάτινο περιβάλλον είναι ένα αχανές οικοσύστημα με εντυπωσιακές ιδιότητες και λειτουργίες. Σε αυτό το οικοσύστημα κατοικούν πολλοί φυτικοί, ζωικοί και βακτηριακοίοργανισμοί. Στους υδάτινους ζωικούς οργανισμούς ανήκει μία κατηγορία μαλακών ζώων, τα Μαλάκια. Στο φύλο αυτό περιλαμβάνονται τα σαλιγκάρια της ξηράς και του νερού, τα χταπόδια, οι σουπιές, τα μύδια, τα στρείδια, και άλλα πολλά. Τα στρείδια και τα μύδια είναι δίθυρα μαλάκια, που διαθέτουν δύο θύρες οι οποίες ανοίγουν και κλείνουν ώστε το ζώο να προσλαμβάνει τροφή και οξυγόνο.
Ένα γνωστό στρείδι, το οποίο κατέγραψε για πρώτη φορά ο Λινναίος το 1758, είναι το Ostrea edulis, της οικογένειας Ostreidae. Στα ελληνικά το κοινό του όνομα από το 1453 είναι «στρείδι», ενώ στην αγγλική γλώσσα η κοινή του ονομασία είναι «european flat oyster». Το Ostrea edulis είναι ένα θαλάσσιο δίθυρο που ζει στο βένθος, προσκολλημένο στον πυθμένα της θάλασσας. Ο βενθικός αυτός οργανισμός έχει μέγεθος 2,0-200 mm και είναι ένα ζώο ερμαφρόδιτο, με την ικανότητα να αλλάζει φύλο δύο φορές κατά τη διάρκεια μιας εποχής (FAO, 2009). Ένα μικρό σε μέγεθος ζώο όπως αυτό τρέφεται με άφθονα αποθέματα μικροσκοπικής φυτικής ζωής, η οποία είναι πλούσια σε υδατάνθρακες, παρέχει τα ιδανικά θρεπτικά συστατικά και αντιπροσωπεύει τις βέλτιστες συνθήκες για πάχυνση και αναπαραγωγή του ζώου (S.Launey et al., 2002). Η φυσική γεωγραφική του κατανομή επεκτείνεται κατά μήκος της ακτής του Ευρωπαϊκού Ατλαντικού από τη Νορβηγία έως το Μαρόκο και σε όλο το μήκος της Μεσογείου, καθώς και στη Μαύρη Θάλασσα. Ωστόσο, σήμερα έχει εξαπλωθεί σε Ευρώπη, Ατλαντικό και Ειρηνικό ωκεανό κυρίως λόγω της μεταφοράς του σε Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά και Ιαπωνία όπου οι συνθήκες θεωρήθηκαν κατάλληλες για υδατοκαλλιέργειες του Ostrea edulis (Korringa, 1976). Βέβαια, υπάρχει και μία περιοχή όπου παλαιότερα διαβιούσε αλλά πλέον είναι εξαφανισμένο, στη θάλασσα Wadden.
Υπέρ της εκμετάλλευσης από τον άνθρωπο
Το Ostrea edulis είναι ένα ζώο που όπως προαναφέρθηκε καλλιεργείται από τον άνθρωπο. Αυτό συμβαίνει καθώς αποτελεί μέρος της ανθρώπινης διατροφής από την εποχή των Ρωμαίων, οι οποίοι το αποθήκευαν σε λίμνες ενώ υπήρξαν οι πρώτοι που ταξινόμησαν τα στρείδια. Το γεγονός ότι είναι μέρος της διατροφής των ανθρώπων και ότι καλλιεργείται από ανθρώπους συνεπάγεται πως απασχολεί ανθρώπινο εργατικόδυναμικό και πως αποτελεί μέρος της οικονομίας και του εμπορίου. Εκτός του εργατικού και οικονομικού τομέα, το στρείδι αυτό της Ευρώπης όπως και το στρείδι του Ειρηνικού (Ostrea edulis και Crassostrea gigas αντίστοιχα) φαίνεται να έχουν μέλλον και στον τομέα της υγείας. Συγκεκριμένα, τα δύο αυτά στρείδια έχει ανακαλυφθεί πως εμφανίζουν αντιβακτηριακή δράση κατά Gram αρνητικών και Gram θετικών βακτηρίων, πιθανώς λόγω μικρών πρωτεϊνών που διαθέτουν (Hubert et al., 1996). Οι θετικοί κατά Gramοργανισμοί, δηλαδή ο σταφυλόκοκκος που αναπτύσσεται σε ομάδες, ο στρεπτόκοκκος που αναπτύσσεται σε αλυσίδες, οι βάκιλοι και τα κλοστρίδια που έχουν ράβδους σχηματισμού ανθεκτικών σπορίων, εμφανίζουν πολύ μεταβλητά πρότυπα ανάπτυξης και αντοχής, ενώ τα αρνητικά κατά Gram βακτήρια, που μπορούν επίσης να επιβιώσουν στο περιβάλλον για πολλά χρόνια, είναι συνήθως πιο επιθετικά προς τον άνθρωπο.
Σύμφωνα με το SCOPE (Surveillance and Control of Pathogens of Epidemiologic Importance), σε άτομα με υποκείμενη κακοήθεια το 1995 οι gram-θετικοί οργανισμοί αντιπροσώπευαν το 62% όλων των λοιμώξεων της κυκλοφορίας του αίματος και το 2000 το 76%, ενώ οι gram-αρνητικοί οργανισμοί αντιπροσώπευαν το 22% το 1995 και 14% το 2000. Το μοναδικό φάρμακο για την αντιμετώπιση των βακτηρίων αυτών είναι πενικιλίνη, η οποία όμως δεν καλύπτει για παράδειγμα τον σταφυλόκοκκο ή τον εντερόκοκκο, αλλά χρησιμοποιείται κυρίως σε στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις (Sizar & Unakal, 2021). Για τον λόγο αυτό, η ανακάλυψη ενός νέου φαρμάκου καθίσταται αναγκαία και ενδεχομένως να προέλθει από ένα μαλάκιο όπως το Ostrea edulis.
Βιβλιογραφία
MolluscaBase eds. (2021). MolluscaBase. Ostrea edulis Linnaeus, 1758. Accessed through: World Register of Marine Species at: <www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140658 on 2021-11-23>.
Florence Hubert, Wil van der Knaap, Thierry Noël, Philippe Roch. “Cytotoxic and antibacterial properties of Mytilus galloprovincialis, Ostrea edulis and Crassostrea gigas (bivalve molluscs) hemolymph.” Aquat. Living Resour. 9 (2) 115-124 (1996)
S. Launey, C. Ledu, P. Boudry, F. Bonhomme, Y. Naciri-Graven. “Geographic Structure in the European Flat Oyster (Ostrea edulis L.) as Revealed by Microsatellite Polymorphism”. Journal of Heredity, Volume 93, Issue 5, September 2002, Pages 331–351, <doi.org/10.1093/jhered/93.5.331>.
Omeed Sizar; Chandrashekhar G.Unakal. “Gram Positive Bacteria”. NCBI, 1 Feb. 2021, < www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470553/>.
FAO. 2009. Ostrea edulis. In Cultured aquatic species fact sheets. Text by Goulletquer, P. Edited and compiled by Valerio Crespi and Michael New. <www.fao.org/fishery/docs/DOCUMENT/aquaculture/CulturedSpecies/file/en/en_europeanflatoyster.htm>. Accessed on 11 Dec.2021.
