Ωχ! και πόσες φορές κινδυνεύουμε να χαθουμε εξερευνώντας τον κόσμο της βιολογίας με τους μαθητές μας. Η βιολογία έχει ένα τεράστιο επιστημονικό πεδίο, το βάθος και η γκάμα της υπάρχουσας και της παραγόμενης γνώσης είναι μερικές φορές τεράστιες και η επιστημονική δομή του επιστημονικού πεδίου είναι πολύπλοκη και αβέβαιη.

Ως εκπαιδευτικοί, γνωρίζουμε από πρώτο χέρι ότι η Επιστήμη της Βιολογίας αποτελείται από πάρα πολλές έννοιες, πρωτόγνωρες για τους μαθητές, οι οποίοι συνδέονται με πολύπλοκες σχέσεις μεταξύ τους. Σκοπός όμως είναι οι μαθητές μας να μην χάσουν μέσα στο … χάος των εννοιών αλλά να κατανοήσουν τόσο τη βιολογική έννοια ως έννοια όσο και τις σχέσεις μεταξύ όλων αυτών των εννοιών. Σκοπός είναι να ενεργοποιήσουμε τους μαθητές με το κατάλληλο μαθησιακό περιβάλλον που θα προσφέρουμε, να δώσουμε έμφαση στη σωστή μάθηση και οι μαθητές να μπορούν να ανταποκριθούν σε εξηγήσεις φαινόμενων και να αποκτήσουν κριτική σκέψη και επιχειρηματολογία. Πώς όμως;

Κάπου εδώ είναι που έρχεται να μας βοηθήσει ο νοηματολογικός χάρτης . Θα έλεγα ότι λειτουργεί όπως ένα πραγματικό χαρτί: σίγουρα μας βοηθάει να μην χάσουμε, μας κατευθύνει, μας μαθαίνει νέες οδούς-εννοιών, αλλά και πως όλες αυτές οι οδούς-έννοιες συνδέονται μεταξύ τους. Ξεφεύγει από την αποτύπωση και ουσιαστικά παρέχει με μοναδικό τρόπο ένα γραφικό πρότυπο με το οποίο ο μαθητής οργανώνει, συνθέτει και συνδέει τις πληροφορίες.

Γενικά, η Χαρτογράφηση εννοιών ή Απεικόνιση εννοιών είναι μια διαδικασία κατά την οποία επιχειρείται η δημιουργία σχηματικής παρουσίασης εννοιών. Οι εννοιολογικοί χάρτες ουσιαστικά αποτελούνται από τις σημαντικότερες έννοιες ή κόμβους (συνήθως ουσιαστικά) που περιέχονται μέσα σε ορθογώνια και ωοειδή πλαίσια ή κύκλους. Οι έννοιες συνήθως συνδέονται με γραμμές (σύνδεσμοι) που είτε φέρουν είτε όχι. Παρακάτω θα παρουσιάσετε ένα τέτοιο χάρτη. Παρατηρήστε προσεκτικά όλα αυτά στη δομή του!

Γιατί όμως να χρησιμοποιήσουμε τέτοιου είδους χάρτες; Τα λόγια είναι πολλά. Μερικοί από αυτούς μπορούν να είναι για:

  • αξιολόγηση προϋπαρχουσών γνώσεων
  • αξιολόγηση μεταγνώσεως
  • σχεδιασμός μαθήματος
  • ενίσχυση της κατανόησης και της μάθησης
  • μελέτη και κατανόηση επιστημονικών κειμένων

Εργαλεία Cmap

Ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο λογισμικό εννοιολογικών χαρτών είναι το Cmap Tools . Το συγκεκριμένο λογισμικό έχει αναπτυχθεί από το Ινστιτούτο Ανθρώπινης και Μηχανικής Γνώσης και προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα όπως:

  • παρέχεται δωρεάν
  • συνεχώς αναβαθμείται
  • υπάρχουν εκδόσεις σε διάφορες γλώσσες, και στην ελληνική
  • Δίνεται η δυνατότητα δημοσίευσης του χάρτη στο διαδίκτυο
  • τη δυνατότητα δημιουργίας δυναμικών εννοιολογικών χαρτών οι οποίοι εκτός από το κείμενο περιέχουν και υλικό πολυμέσων

Πάμε να το δούμε στην πράξη;

Η ενότητα στην οποία αναφέρεται ο εννοιολογικός χάρτης που θα παρουσιάσετε είναι από το Σχολικό Βιβλίο Α ‘Γυμνασίου , ενότητα 1.2: Κυτταρο, η μονάδα της ζωής.

Πρόκειται για μια ενότητα στην οποία οι μαθητές μας έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με έννοιες, οι οποίες όχι μόνο είναι καινούργιες αλλά σχετίζονται και μεταξύ τους. Έννοιες όπως: μονόκυτταρος και πολυκύτταρος οργανισμός, προκαρυωτικό και ευκαρυωτικό κύτταρο, μιτοχόνδριο, χλωροπλάστης, πυρηνική μεμβράνη, πυρήνα, χυμοτόπιο κλπ.

Οι διδακτικοί στόχοι είναι:

1. Να κατανοήσουμε τι είναι πολυκύτταρος και μονοκύτταρος οργανισμός.

2. Να γνωρίζουν ποιες είναι οι διαφορές του ζωικού και του φυτικού κυττάρου.

Ο παρακάτω εννοιολογικός χάρτης κατασκευάστηκε μέσω του Cmap Tools και είναι σε μορφή συμπληρωμένη προκειμένου να χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας με στόχο να ανακαλυφθεί ένα βήμα από τους μαθητές μας.

Ο συγκεκριμένος εννοιολογικός χάρτης, όπως παρατηρούμε, κρύβει και μια δυναμική, καθώς και επιπλέον πολυσυσσωματικό υλικό. Οι μαθητές, δηλαδή, έχουν την ευκαιρία να συλλέξουν παράλληλα επιπλέον πληροφορίες για κάθε έννοια που υπάρχει στο χάρτη από σχετικές εικόνες, βίντεο ή άλλες εξωτερικές συνδέσεις. Το παιδί με αυτό τον τρόπο οπτικοποιεί τις έννοιες που συναντά. Δεν είναι πολύ ενδιαφέρον αυτό;

Μια άλλη ιδέα είναι ο πιο πάνω νομαματολογικός χάρτης που πρέπει να δοθεί στους μαθητές συμπληρωμένους. Γιατί; Είτε για να κάνουν οι μαθητές μας μια αυτοαξιολόγηση, είτε για να πραγματοποιήσουν οι εκπαιδευτικοί μια αξιολόγηση τόσο των μαθητών όσο και της επιτυχίας της διδασκαλίας αυτής της ενότητας. 

Θεωρώ πως ένα τέτοιο εργαλείο είναι ασφαλώς σημαντικό βοηθός για κάθε σύγχρονο εκπαιδευτικό. Δεν συμφωνώ;

Θα ήθελα να σας φανεί χρήσιμο.

Πηγές: [ 1 ], [ 2 ]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *