ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ JIGSAW KAI LAMS. Συνεργατική μάθηση και ΤΠΕ

M. Κορδάκη 1, Χ. Σιέμπος 2

1Εκλ. Επίκουρη Καθηγήτρια Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας

Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

2 Μηχανικός Η/Υ και Πληροφορικής

  1. Η συνεργατική μέθοδος Jigsaw


Η μέθοδος Jigsaw (Aronson, 1971) θεωρείται ότι μπορεί να υποστηρίξει αποδοτικά  καταστάσεις συνεργατικής μάθησης με εξειδίκευση σε πολυπολιτισμικά μαθησιακά περιβάλλοντα. H μέθοδος Jigsaw αρχικά προτάθηκε για εκπαιδευτικές διαδικασίες πρόσωπο με πρόσωπο.

κατάλογοςΕιδικότερα, η μέθοδος Jigsaw μπορεί να αναλυθεί στα παρακάτω στάδια: 1) Διαίρεση του αντικειμένου προς μάθηση σε επιμέρους υποθέματα, 2) Δημιουργία αρχικών ανομοιογενών ομάδων. (4-6 ατόμων), 3)Ανάθεση των ρόλων και ενός υποσυνόλου του αντικειμένου μάθησης σε κάθε μαθητή, o οποίος πρέπει να το κατανοήσει βαθύτερα αναλαμβάνοντας το ρόλο του ειδικού, 4) Σχηματισμός των ομάδων των ειδικών: κάθε ομάδα ειδικών, συγκεντρώνει τα άτομα από τις αρχικές ομάδες τα οποία έχουν αναλάβει το ίδιο κοινό υποσύνολο του αντικειμένου μάθησης, 5) Οι ομάδες των ειδικών μελετούν το αντικείμενό τους και επιπλέον σχεδιάζουν το πώς θα το διδάξουν στους συμμαθητές τους των αρχικών ομάδων, 6) Οι ειδικοί επιστρέφουν στις αρχικές τους ομάδες και διδάσκουν, 7) Προβλέπεται αξιολόγηση κάθε μαθητή στο σύνολο του μαθησιακού αντικειμένου.

  1. Περιβάλλον «Μαθησιακής σχεδίασης» LAMS


To   LAMS   είναι ένα περιβάλλον ανοιχτού κώδικα που προσφέρει ένα σύνολο από προκαθορισμένες μαθησιακές δραστηριότητες που εμφανίζονται στον χρήστη με ένα απλό και κατανοητό τρόπο.  Η δημιουργία ακολουθιακών μαθησιακών δραστηριοτήτων στις οποίες συμμετέχουν ομάδες μαθητών που αλληλεπιδρούν με ένα δομημένο τρόπο –γνωστό ως μαθησιακή σχεδίαση – είναι κάτι που δεν συναντάται συχνά. Το LAMS επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς την ταυτόχρονη σχεδίαση, εκτέλεση και υποστήριξη τέτοιων ακολουθιών με ένα πρακτικό και διαισθητικό τρόπο. Στην παρακάτω ενότητα θα γίνει μια σύντομη περιγραφή διαθέσιμων εργαλείων του LAMS που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην εκπαιδευτική διαδικασία.

15614524-Teamwork-concept--Stock-Photo-computer-people-corporateΤο εργαλείο της αξιολόγησης (assessment): Επιτρέπει τη δημιουργία σειράς ερωτήσεων με μεγάλη ευελιξία  . Η συνομιλία (chat): Επιτρέπει την σύγχρονη συζήτηση μεταξύ των μαθητών. Η συνομιλία και επισκόπηση (chat and scribe): Συνδυάζει την δραστηριότητα της συνομιλίας με την την επισκόπησης της. Η συζήτηση (forum): Παρέχει ένα περιβάλλον ασύγχρονης συζήτησης για τους μαθητές με τα θέματα της συζήτησης να τοποθετούνται αρχικά από τον εκπαιδευτικό. Η συζήτηση και επισκόπηση (forum and scribe): Ο χάρτης ιδεών (mind map): Επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς και στους μαθητές να σχεδιάσουν μια δενδρική αναπαράσταση που εμφανίζει τις κυριότερες έννοιες που παρουσιάζονται κατά την διάρκεια του μαθήματος. Η δραστηριότητα της πολλαπλής επιλογής (multiple choice): Επιτρέπει τη δημιουργία ερωτήσεων αυτόματης αξιολόγησης όπως πχ. πολλαπλής επιλογής και σωστό – λάθος. Το σημειωματάριο (note book): Είναι ένα εργαλείο για την καταγραφή των σκέψεων των μαθητών.

Ο πίνακας ανακοινώσεων (noticeboard):Παρέχει  πληροφορία και περιεχόμενο σε διάφορες μορφές όπως: κείμενο, εικόνες, σύνδεσμοι. Η δραστηριότητα της ερώτησης και της απάντησης (question and answer): Επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς να θέτουν στους μαθητές ερωτήματα. Μετά  οι μαθητές μπορούν να δουν τις απαντήσεις των συμμαθητών τους συγκεντρωμένες . Ο  διαμοιρασμός πόρων (share resources): Επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς να προσθέτουν περιεχόμενο στην ακολουθία των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων όπως υπερσύνδεσμοι URL, συμπιεσμένες ιστοσελίδες, ξεχωριστά αρχεία, ακόμα και μαθησιακά αντικείμενα ). Το περιβάλλον LAMS επιτρέπει στον εκπαιδευτικό να προσθέτει πόρους και σε πραγματικό χρόνο. Η υποβολή εργασιών (submit files): Επιτρέπει στους μαθητές να αποστέλλουν αρχεία προς τον εξυπηρετητή του LAMS προς εξέταση και διόρθωση από τον εκπαιδευτικό. Το εργαλείο της έρευνας (survey): Παρουσιάζει στους μαθητές μια σειρά από ερωτήσεις και συγκεντρώνει τις απαντήσεις τους οι οποίες εμφανίζονται μόνο στον εκπαιδευτικό. Οι απαντήσεις δεν χαρακτηρίζονται ως σωστές ή λάθος. Το εργαλείο συγγραφής wiki (wiki): επιτρέπει στους συγγραφείς να δημιουργήσουν διασυνδεδεμένες σελίδες περιεχομένου και προαιρετικά να επιτρέπουν στους μαθητές να μεταβάλλουν συνεργατικά το περιεχόμενο που εμφανίζεται.

  1. Σχεδιασμός της εκπαιδευτικής δραστηριότητας


Αρκετοί ερευνητές έχουν προτείνει την εφαρμογή της μεθόδου Jigsaw και σε διαδικτυακά περιβάλλοντα (Gallardoetal. 2003; Kordaki, SiemposandDaradoumis, 2009; KordakiandSiempos, 2010).

Η μαθησιακή ακολουθία που προτείνεται αποτελείται από τις εξής φάσεις, 1)Εισαγωγή στη μαθησιακή δραστηριότητα, 2) Δημιουργία των αρχικών ομάδων, 3)Δημιουργία των ομάδων ειδικών, 4) Επιστροφή στις αρχικές ομάδες, 5) Υποβολή των ομαδικών αναφορών, 6) Παρουσίαση των αναφορών της κάθε ομάδας, 7)Αξιολόγηση. Η σχηματική απεικόνιση αυτών των φάσεων μέσα στο περιβάλλον του LAMS παρουσιάζεται στο σχήμα 1. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η ακολουθία που προτείνεται μπορεί εύκολα να προσαρμοστεί για χρήση σε περιβάλλοντα σύγχρονης και ασύγχρονης εκπαίδευσης, με αντικατάσταση του εργαλείου της συνομιλίας (chat) από το εργαλείο της συζήτησης (forum) και αντίστροφα.

LAPS

Σχήμα 1 : Αναπαράσταση της συνεργατικής μεθόδου στο περιβάλλον συγγραφής του LAMS

3.1 Εισαγωγή στην δραστηριότητα: Τίθεται ο κύριος στόχος. Ως επιμέρους επιθυμητοί στόχοι της δραστηριότητας μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι αυτοί που αφορούν στην κατανόηση εννοιών σχετικών με το θέμα που μελετάται. Επιπρόσθετα, μέσα από την προσπάθεια των μαθητών για την επίτευξη των μαθησιακών στόχων μπορούν να  καλλιεργούνται μια σειρά από δεξιότητες όπως: (α) εξάσκηση με προγράμματα επεξεργασίας κειμένου και παρουσιάσεων, (β) εξοικείωση με την διαδικασία αναζήτησης πληροφοριών στο Διαδίκτυο. Τέλος, θα πρέπει να αναγνωριστεί η σημασία της επαφής των μαθητών με  νέους τρόπους διδασκαλίας σε περιβάλλοντα που υποστηρίζουν τη διερευνητική και τη συνεργατική μάθηση.

Για  να επιτευχθούν καλύτερα οι μαθησιακοί στόχοι συνιστάται η οργάνωση της τάξης σε ομάδες που θα αναλάβουν να μελετήσουν ένα συγκεκριμένο θέμα.  Μια αποδοτική οργάνωση θα μπορούσε έχει προηγηθεί.  Για πληρέστερη και πιο ενδιαφέρουσα συλλογή στοιχείων, οι ομάδες των μαθητών δεν πρέπει να περιοριστούν στην  αναζήτηση στοιχείων σε βιβλία ή στο Διαδίκτυο. Η κάθε ομάδα προτείνεται να συλλέξει στοιχεία από χώρους σχετίζονται με το υπό μελέτη ζήτημα όπως Πανεπιστημιακά ιδρύματα, οργανισμοί, εταιρείες, πεδία έρευνας κλπ.

 Σε αυτή την πρώτη φάση οι μαθητές ενημερώνονται μέσα από την χρήση του Πίνακα Ανακοινώσεων για το πλαίσιο στο οποίο θα κινηθεί η δραστηριότητα. Παρουσιάζονται οι κύριοι εκπαιδευτικοί στόχοι, τα θέματα που θα αντιμετωπίσουν οι μαθητές και οι πηγές στις οποίες μπορούν να ανατρέξουν για να αντλήσουν πληροφορίες. Οι μαθητές μπορούν να ανταλλάξουν τις πρώτες απόψεις τους μέσα από συζήτηση (forum) ή συνομιλία ( chat) που γίνεται μέσα σε όλη την τάξη.

3.2 Δημιουργία αρχικών ομάδων: Οι μαθητές χωρίζονται με τυχαίο τρόπο σε ομάδες των 5 ατόμων. Αρχικά η κάθε ομάδα συζητά τα θέματα που παρουσιάστηκαν στον Πίνακα Ανακοινώσεων του μαθήματος ώστε να διαμορφωθεί ένα κοινό πλαίσιο κατανόησης των δραστηριοτήτων που έχουν να φέρουν σε πέρας. Στην συνέχεια, κάθε μέλος της ομάδας επιλέγει το θέμα με το οποίο επιθυμεί να ασχοληθεί, ή ο εκπαιδευτικός  ορίζει την αρμοδιότητα του κάθε μέλους. Εναλλακτικά, πριν από τον σχηματισμό των ομάδων μπορεί να προηγηθεί μια φάση εκτίμησης της πρότερης γνώσης των μαθητών με στόχο να δημιουργηθούν πιο αντιπροσωπευτικές ομάδες.

Business concept. Isolated on white
Business concept. Isolated on white

3.3 Δημιουργία των ομάδων των ειδικών: Το κάθε μέλος της αρχικής ομάδας θα εξειδικευτεί πάνω σε ένα από τα αντικείμενα που αναφέρθηκαν παραπάνω συμμετέχοντας σε μια ομάδα ειδικών που όλα τα μέλη ασχολούνται μόνο με ένα αντικείμενο. Μέσα από την βιβλιογραφική αναζήτηση και την επίσκεψη στους κατάλληλους χώρους, οι ομάδες των ειδικών θα προσπαθήσουν να διαμορφώσουν μια εικόνα για το αντικείμενο που μελετούν. Συμπληρωματικά, οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν εργαλεία social bookmarking για να αποφύγουν την άσκοπη αναζήτηση σε ιστοσελίδες που έχει επισκεφτεί άλλο μέλος της ομάδας.

Η επίσκεψη των μαθητών χώρους σε εξωτερικούς χώρους μπορεί να συνδυαστεί με την δημιουργία οπτικό-ακουστικού υλικού που μπορεί να καταγραφεί με χρήση ψηφιακού εξοπλισμού. Το υλικό αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα ερέθισμα για γόνιμη συζήτηση στην διαδικτυακή τάξη. Τα δεδομένα που θα συλλεχθούν από τις ομάδες των ειδικών, μπορούν να κατηγοριοποιηθούν με την χρήση κριτηρίων που έχουν αυτοί αποφασίσει ή έχουν προταθεί από τον εκπαιδευτικό. Εάν ο εκπαιδευτικός διαπιστώσει ότι υπάρχουν απορίες και θέματα που απαιτούν περισσότερες διευκρινίσεις μπορεί σε πραγματικό χρόνο να παραθέσει απόψεις ή να προσθέσει υλικό . Μέσα από την λειτουργία Live Edit του LAMS αυτό μπορεί να γίνει σε πραγματικό χρόνο.

Εκτός από την συλλογή και την επεξεργασία των δεδομένων, οι ομάδες των ειδικών πρέπει να οργανώσουν μια ενδιαφέρουσα και αποδοτική διδακτική διαδικασία όταν επιστρέψουν στις αρχικές τους ομάδες. Η ανταλλαγή των ιδεών και των προτάσεων για την διδακτική προσέγγιση που θα ακολουθήσουν οι ομάδες των ειδικών θα επικεντρωθεί στη χρήση των εργαλείων της συνομιλίας και της συζήτησης. Η χρήση του εργαλείου συγγραφής wiki μπορεί να προσφέρει στους μαθητές κατάλληλες αναπαραστάσεις και δραστηριότητες. Ενδεχομένως,  μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα εξωτερικό εργαλείο καταγραφής blog στο οποίο οι μαθητές – ειδικοί θα μπορούν να καταγράφουν την καθημερινή εξέλιξη της εργασίας  τους. Αυτή η ασυνήθιστη για την σχολική καθημερινότητα διαδικασία είναι αρκετή για να διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον των μαθητών για το την εργασία τους (Prensky, 2007)

images (1)3.4 Επιστροφή στις αρχικές ομάδες: Ο κάθε ειδικός, επιστρέφοντας στην αρχική του ομάδα θα πρέπει να χρησιμοποιήσει εναλλακτικούς τρόπους διδασκαλίας που θα κεντρίζουν το ενδιαφέρον των άλλων μαθητών. Το κύριο μέσο επικοινωνίας μεταξύ του ειδικού και των μαθητών είναι τα δωμάτια των συζητήσεων και συνομιλιών. Ο κύριος στόχος πρέπει να παραμένει η ενεργή συμμετοχή όλων των μαθητών στην διαδικασία της μάθησης με απώτερο σκοπό την κατανόηση και όχι την απομνημόνευση. Κατά την διάρκεια της διδασκαλίας, ο μαθητής μπορεί να ζητήσει από τον εκπαιδευτικό την προσθήκη στην ακολουθία δραστηριοτήτων. H συμμετοχή των μαθητών στην διαδικασία της σχεδίασης της εκπαιδευτικής ακολουθίας στο περιβάλλον του LAMS έχει εμφανίσει ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα (Cameron&Gotlieb, 2009).

3.5 Η συγγραφή ομαδικής αναφοράς: Η κάθε ομάδα θα πρέπει να ετοιμάσει μια αναφορά που θα παραδοθεί στον εκπαιδευτικό. Εδώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί το εργαλείο του wiki για να απεικονίζεται η συνεισφορά του κάθε μαθητή αλλά και ο τρόπος της εξέλιξης της συγγραφής της αναφοράς. Το τελικό κείμενο μπορεί να διαμορφωθεί σε ένα επεξεργαστή κειμένου και να αποσταλεί στον καθηγητή με το εργαλείο της «αποστολής των αρχείων».

3.6  Η παρουσίαση της εργασίας κάθε ομάδας: Σε αυτή την φάση, θα ήταν χρήσιμο να δοθούν στους μαθητές κάποιες συμβουλές για το πώς μπορούν να προετοιμάσουν μια ενδιαφέρουσα παρουσίαση. Οι διαδικτυακές παρουσιάσεις μπορούν να γίνονται από κάθε ομάδα χρησιμοποιώντας  την δραστηριότητα της συζήτησης ή της συνομιλίας ή ένα σύστημα συνδιάσκεψης που προσφέρει το LAMS όπως το εργαλείο dim – dim. Κατά την διάρκεια της παρουσίασης ο εκπαιδευτικός μπορεί να προσθέσει μια δραστηριότητα ερώτησης και απάντησης με σκοπό να πυροδοτήσει μια γόνιμη συζήτηση ωθώντας έτσι τους ειδικούς να παρουσιάσουν την περιοχή της ειδικότητας  τους με μεγαλύτερη λεπτομέρεια.

3.7 Η φάση της αξιολόγησης: Για τον έλεγχο της κατανόησης των εννοιών από τους μαθητές, ο εκπαιδευτικός μπορεί να χρησιμοποιήσει το εργαλείο της αξιολόγησης χρησιμοποιώντας κατάλληλες ερωτήσεις διαφόρων τύπων. Επιπρόσθετα, ο εκπαιδευτικός μπορεί να επεκταθεί και σε ερωτήσεις που έχουν σχέση με τα σημεία απορίας και μελλοντικού ενδιαφέροντος χρησιμοποιώντας την τεχνική One minute papers ( Angelo&Cross 1993). Στόχος της τεχνικής η ανάπτυξη μεταγνωστικών δεξιοτήτων και η δημιουργία του αισθήματος της συμμετοχής των μαθητών στην μελλοντική διαμόρφωση του μαθήματος.

  1. Περίληψη και Συμπεράσματα


Βασικό εργαλείο για την ανάπτυξη μιας προτεινόμενης  εκπαιδευτικής δραστηριότητας αποτέλεσε το περιβάλλον «Μαθησιακής Σχεδίασης» LAMS. H παιδαγωγική προσέγγιση που επιλέχτηκε βασίστηκε στις συνεργατικές στρατηγικές μάθησης ‘Jigsaw’ και ‘One minute papers’ με χρήση εκπαιδευτικού υλικού που θα συλλεχθεί από τους μαθητές τόσο από το Διαδίκτυο και τη βιβλιογραφία όσο και από πραγματικούς χώρους σχετικούς με το αντικείμενο. Για την αξιολόγηση της συνεργατικής δραστηριότητας που προτείνεται, έρευνα σε πραγματικές διαδικτυακές τάξεις είναι αναγκαία.

Δείτε την παρουσίαση εδώ

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Skip to toolbar