Ο κ. Landsteiner και οι φίλοι του

Διαβάζοντας για τις ομάδες αίματος, τα αντιγόνα, τα αντισώματα, τους συμβατούς δότες και δέκτες μου δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι τα πράγματα σχετικά με το αίμα είναι πολύπλοκα. Πως θα ήταν άραγε η ιατρική χωρίς τις ομάδες αίματος; Και γιατί έχουμε ομάδες αίματος;

Η ανθρωπότητα χρησιμοποιούσε την αφαίμαξη ως ιατρική πρακτική από την αρχαιότητα έως και τα τέλη του 19ου αιώνα. Πίστευαν ότι αφαιρώντας αίμα από τον ασθενή επανέφεραν την ισορροπία στον οργανισμό και έδιωχναν την ασθένεια μακρυά. Συχνά οι ασθενείς πέθαιναν λόγω αδυναμίας. Το 1492 έγινε όμως η πρώτη μετάγγιση αίματος από τρία αγόρια που θυσιάστηκαν για τον ετοιμοθάνατο Πάπα Ιννοκέντιο VI ενώ το 1665 ο Richard Lower μετάγγισε αίμα μεταξύ ζώων. Η απώλειες ασθενών μετά από μεταγγίσεις σε ανθρώπους και οι προκαταλήψεις έφεραν την απαγόρευση των μεταγγίσεων τον 17ο αιώνα και μόλις το 1825 έγινε η πρώτη ανθρώπινη μετάγγιση στην οποία ο ασθενής έζησε. Μας πήρε περίπου 2000 χρόνια για να καταλάβουμε ότι είναι προτιμότερο να παρέχουμε αίμα στους ασθενείς αντί να το αφαιρούμε.

Ο Karl Landsteiner γεννήθηκε στην Βιέννη το 1868. Σπούδασε Ιατρική και ασχολήθηκε με την παθολογοανατομία και την ανοσολογία. Παρατήρησε ότι τα ερυθροκύτταρα κάποιων ανθρώπων πάθαιναν συγκόλληση όταν αναμιγνύονταν με το αίμα άλλων ανθρώπων ή ζώων. Χρησιμοποιώντας το αίμα του και το αίμα των συναδέλφων του διέκρινε τις ομάδες ερυθροκυττάρων A, B και C με βάση τα πρότυπα συγκόλλησης. Η ομάδα C μετονομάστηκε σε ομάδα 0. Τα ερυθροκύτταρα της ομάδας Α ήταν συμβατά με ορό που περιείχε αντί-Β αντισώματα, τα ερυθροκύτταρα της ομάδας Β ήταν συμβατά με ορό που περιείχε αντί-Α αντισώματα ενώ τα ερυθροκύτταρα της ομάδας 0 ήταν συμβατά με ορό από όλες τις ομάδες. Έτσι διαπίστωσε την ύπαρξη αντιγόνων και αντισωμάτων στο αίμα τα οποία καθορίζουν την συμβατότητα μεταξύ δότη και δέκτη στις μεταγγίσεις.

Χάρη στον Karl Landsteiner σήμερα πραγματοποιούνται ασφαλείς μεταγγίσεις και σώζονται εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές. Κέρδισε το Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής το 1930 και συνέχισε την έρευνά του στο αίμα ανακαλύπτοντας τον παράγοντα Rhesus το 1940. Συχνά θεωρούμε τις σύγχρονες ιατρικές πρακτικές δεδομένες και δεν αντιλαμβανόμαστε πόσες χιλιάδες χρόνια μας πήρε να φτάσουμε ως εδώ. Η ιστορία πίσω από κάθε επιστημονική ανακάλυψη έχει την δική της αξία στην εκπαιδευτική διαδικασία και μας φέρνει λίγο πιο κοντά στην κατανόηση της ζωής.

Στα πλαίσια του μαθήματος Βιολογίας Β’ Λυκείου διδάσκονται στους μαθητές οι ομάδες αίματος, ο παράγοντας Ρέζους και τα αντιγόνα ιστοσυμβατότητας. Ξεκινώντας το μάθημα με το ερώτημα “Τι θα γινόταν εάν δεν υπήρχαν οι ομάδες αίματος;” μπορούμε να διερευνήσουμε τι γνωρίζουν οι μαθητές για το αίμα και τις μεταγγίσεις καθώς και τυχόν παρανοήσεις που τους έχουν δημιουργηθεί. “Στον Μεσαίωνα γίνονταν μεταγγίσεις αίματος;” “Ήταν πάντα η μετάγγιση μία ασφαλής πρακτική;” “Η αφαίμαξη ή η μετάγγιση έχει δοκιμαστεί περισσότερο;” Στη συνέχεια θα δείξουμε εικόνες από παλιές ιατρικές πρακτικές και αποσπάσματα από το παρακάτω βίντεο όπου παρουσιάζεται η ιστορία και τα πειράματα του Karl Landsteiner. Θα ακολουθήσει συζήτηση για το πως κατέληξε στο σύστημα των ομάδων ΑΒ0 και την ιατρική επανάσταση που έφεραν τα συμπεράσματά του στην σύγχρονη ιατρική και αυτό θα συνδεθεί με την ύλη του σχολικού εγχειριδίου. Μετά την παράδοση του μαθήματος θα δοθεί στους μαθητές ένας πίνακας για να συμπληρώσουν οι ίδιοι τα σταγονίδια αίματος ανάλογα με την συμβατότητα δότη-δέκτη.

Πηγές

Karl Landsteiner and the Discovery of the Major Blood Types εδώ

Blood transfusion εδώ

The Surprising Story of the First Blood Transfusion εδώ

Karl Landsteiner Biographical εδώ

Bloodletting εδώ

10 Scientists Who Were Their Own Guinea Pigs εδώ

Who came up with blood types and what do they mean? εδώ

2 Comments

  1. Παναγιώτης Στασινάκης

    1. Θα σου πρότεινα να μην βάζεις στις αναφορές όλο το url, γράφε ένα μικρό κείμενο και βάζε το url μέσα σε αυτό ώστε να κάνουμε κλικ.
    2. Πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί αυτή η ιστορία από το παρελθόν της επιστήμης, στην τάξη;

    • anmel

      Ευχαριστώ για τις παρατηρήσεις!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *