Ποιά είμαι

Λέγομαι Αναστασία Μελαγωνίτου και γεννήθηκα το 1983 στην Αθήνα. Αποφοίτησα από το 1ο Λύκειο Αχαρνών και αποφάσισα να γίνω Βιολόγος όταν διάβασα το βιβλίο The Andromeda Strain του Michael Crichton. Σπούδασα Βιολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και εκπόνησα την πτυχιακή μου εργασία με θέμα “Στοιχεία Εμβρυϊκής Ανάπτυξης του Καρκινοειδούς Δεκάποδου Pachygrapsus marmoratus σε σχέση με την Επίδραση της Θερμοκρασίας” υπό τον Καθ. Γ. Βερροιόπουλο. Παράλληλα σπούδασα Σκηνοθεσία Κινηματογράφου στο Ι.Ε.Κ. ΑΚΜΗ και συμμετείχα ενεργά στις δραστηριότητες του Πολιτιστικού Ομίλου Φοιτητών Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το 2005 συμμετείχα ως μέλος της ελληνικής πολιτιστικής ομάδας φοιτητών στο Eskapady Film Seminary στην Πράγα. Εργάστηκα σε βραβευμένες ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους: Κύβος (Αλ. Σκούρας, 2016), Ειμαρμένη (Ανδρ. Μαριανός, 2015), 807 (Αλ. Σκούρας, 2012), Σφιχταγκάλιασμα (Αλ. Σκούρας, 2013), SONYC (Αντ. Γλαρός, 2006) και άλλες. Έχω συμμετάσχει στο 10ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Νάουσας με την stop-motion animation ταινία ” Ένα Ζευγάρι Χωρίζει” (2012). Από το 2013 ασχολούμαι με την Εκπαίδευση Ενηλίκων στο Κυριακάτικο Σχολείο Μεταναστών και από το 2019 φοιτώ στο Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΔΠΜΣ) του ΕΚΠΑ με τίτλο «Διδακτική της Βιολογίας».

Drew Berry , Science Education

Οι εφαρμογές οπτικοακουστικών μέσων στη Διδακτική της Βιολογίας είναι πολυάριθμες. Η χρήση μοριακών animation βίντεο κατά την διάρκεια του μαθήματος που βοηθούν στην κατανόηση δύσκολων βιολογικών διαδικασιών (π.χ. πρωτεϊνοσύνθεση) μπορούν να κάνουν την Βιολογία ελκυστική και διασκεδαστική για τους μαθητές ενώ η προβολή ντοκυμαντέρ με βιολογική και περιβαλλοντική θεματολογία τους ευαισθητοποιούν σε σημαντικά προβλήματα όπως η κλιματική αλλαγή, η προστασία απειλούμενων οικοτόπων, οι επιδημίες κ.λ.π.

Στα πλαίσια της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και μέσω της μεθόδου project μπορούμε με λίγα και προσιτά πλέον τεχνολογικά μέσα (ακόμη και με ένα smartphone) να εμπλέξουμε τους ίδιους τους μαθητές στην παραγωγή των δικών τους ταινιών, είτε πρόκειται για κλασσική κινηματογράφηση, computer ή stop-motion animation και να τους υποστηρίξουμε να αναλάβουν την παραγωγή μιας ταινίας από το αρχικό στάδιο της έρευνας και του σεναρίου μέχρι το τελικό μοντάζ και post-production στάδιο επιλέγοντας από μία τεράστια δεξαμενή θεμάτων που προσφέρει το πεδίο της Βιολογίας. Είτε ως κύρια δράση είτε ως παράλληλη δραστηριότητα η παραγωγή μιας ταινίας θα είναι πάντα μια διασκεδαστική ενασχόληση που εμπλέκει πολλά άτομα με διαφορετικές δεξιότητες και προωθεί το πνεύμα συνεργασίας και ομαδικότητας όσων συμμετέχουν ενώ θα γίνει αφορμή να αποκτήσουν οι μαθητές νέες γνώσεις μέσω βιωματικής μάθησης.

Ο κ. Landsteiner και οι φίλοι του

Διαβάζοντας για τις ομάδες αίματος, τα αντιγόνα, τα αντισώματα, τους συμβατούς δότες και δέκτες μου δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι τα πράγματα σχετικά με το αίμα είναι πολύπλοκα. Πως θα ήταν άραγε η ιατρική χωρίς τις ομάδες αίματος; Και γιατί έχουμε ομάδες αίματος;

Η ανθρωπότητα χρησιμοποιούσε την αφαίμαξη ως ιατρική πρακτική από την αρχαιότητα έως και τα τέλη του 19ου αιώνα. Πίστευαν ότι αφαιρώντας αίμα από τον ασθενή επανέφεραν την ισορροπία στον οργανισμό και έδιωχναν την ασθένεια μακρυά. Συχνά οι ασθενείς πέθαιναν λόγω αδυναμίας. Το 1492 έγινε όμως η πρώτη μετάγγιση αίματος από τρία αγόρια που θυσιάστηκαν για τον ετοιμοθάνατο Πάπα Ιννοκέντιο VI ενώ το 1665 ο Richard Lower μετάγγισε αίμα μεταξύ ζώων. Η απώλειες ασθενών μετά από μεταγγίσεις σε ανθρώπους και οι προκαταλήψεις έφεραν την απαγόρευση των μεταγγίσεων τον 17ο αιώνα και μόλις το 1825 έγινε η πρώτη ανθρώπινη μετάγγιση στην οποία ο ασθενής έζησε. Μας πήρε περίπου 2000 χρόνια για να καταλάβουμε ότι είναι προτιμότερο να παρέχουμε αίμα στους ασθενείς αντί να το αφαιρούμε.

Ο Karl Landsteiner γεννήθηκε στην Βιέννη το 1868. Σπούδασε Ιατρική και ασχολήθηκε με την παθολογοανατομία και την ανοσολογία. Παρατήρησε ότι τα ερυθροκύτταρα κάποιων ανθρώπων πάθαιναν συγκόλληση όταν αναμιγνύονταν με το αίμα άλλων ανθρώπων ή ζώων. Χρησιμοποιώντας το αίμα του και το αίμα των συναδέλφων του διέκρινε τις ομάδες ερυθροκυττάρων A, B και C με βάση τα πρότυπα συγκόλλησης. Η ομάδα C μετονομάστηκε σε ομάδα 0. Τα ερυθροκύτταρα της ομάδας Α ήταν συμβατά με ορό που περιείχε αντί-Β αντισώματα, τα ερυθροκύτταρα της ομάδας Β ήταν συμβατά με ορό που περιείχε αντί-Α αντισώματα ενώ τα ερυθροκύτταρα της ομάδας 0 ήταν συμβατά με ορό από όλες τις ομάδες. Έτσι διαπίστωσε την ύπαρξη αντιγόνων και αντισωμάτων στο αίμα τα οποία καθορίζουν την συμβατότητα μεταξύ δότη και δέκτη στις μεταγγίσεις.

Χάρη στον Karl Landsteiner σήμερα πραγματοποιούνται ασφαλείς μεταγγίσεις και σώζονται εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές. Κέρδισε το Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής το 1930 και συνέχισε την έρευνά του στο αίμα ανακαλύπτοντας τον παράγοντα Rhesus το 1940. Συχνά θεωρούμε τις σύγχρονες ιατρικές πρακτικές δεδομένες και δεν αντιλαμβανόμαστε πόσες χιλιάδες χρόνια μας πήρε να φτάσουμε ως εδώ. Η ιστορία πίσω από κάθε επιστημονική ανακάλυψη έχει την δική της αξία στην εκπαιδευτική διαδικασία και μας φέρνει λίγο πιο κοντά στην κατανόηση της ζωής.

Στα πλαίσια του μαθήματος Βιολογίας Β’ Λυκείου διδάσκονται στους μαθητές οι ομάδες αίματος, ο παράγοντας Ρέζους και τα αντιγόνα ιστοσυμβατότητας. Ξεκινώντας το μάθημα με το ερώτημα “Τι θα γινόταν εάν δεν υπήρχαν οι ομάδες αίματος;” μπορούμε να διερευνήσουμε τι γνωρίζουν οι μαθητές για το αίμα και τις μεταγγίσεις καθώς και τυχόν παρανοήσεις που τους έχουν δημιουργηθεί. “Στον Μεσαίωνα γίνονταν μεταγγίσεις αίματος;” “Ήταν πάντα η μετάγγιση μία ασφαλής πρακτική;” “Η αφαίμαξη ή η μετάγγιση έχει δοκιμαστεί περισσότερο;” Στη συνέχεια θα δείξουμε εικόνες από παλιές ιατρικές πρακτικές και αποσπάσματα από το παρακάτω βίντεο όπου παρουσιάζεται η ιστορία και τα πειράματα του Karl Landsteiner. Θα ακολουθήσει συζήτηση για το πως κατέληξε στο σύστημα των ομάδων ΑΒ0 και την ιατρική επανάσταση που έφεραν τα συμπεράσματά του στην σύγχρονη ιατρική και αυτό θα συνδεθεί με την ύλη του σχολικού εγχειριδίου. Μετά την παράδοση του μαθήματος θα δοθεί στους μαθητές ένας πίνακας για να συμπληρώσουν οι ίδιοι τα σταγονίδια αίματος ανάλογα με την συμβατότητα δότη-δέκτη.

Πηγές

Karl Landsteiner and the Discovery of the Major Blood Types εδώ

Blood transfusion εδώ

The Surprising Story of the First Blood Transfusion εδώ

Karl Landsteiner Biographical εδώ

Bloodletting εδώ

10 Scientists Who Were Their Own Guinea Pigs εδώ

Who came up with blood types and what do they mean? εδώ

MCU Biology ή τι κοινό έχει ο Captain America με μια ντομάτα;

Το Κινηματογραφικό Σύμπαν της Marvel (MCU) περιλαμβάνει μία σειρά 23 ταινιών και 11 τηλεοπτικών σειρών ενώ έχουν ήδη ανακοινωθεί 7 ακόμη ταινίες και πολυάριθμες σειρές. Η πρώτη ταινία του MCU ήταν ο Iron Man του 2008 με τις ταινίες των Hulk, Thor, Captain America και The Avengers να ακολουθούν κάνοντας το αμερικάνικο αυτό franchise το πιο επικερδές στην ιστορία του Κινηματογράφου. Η επίδραση αυτών των υπερηρώων στην παγκόσμια ποπ κουλτούρα είναι τεράστια. Τι παιδαγωγική αξία μπορούν όμως να έχουν στην Διδακτική της Βιολογίας;

Ο Peter Parker (Spider-Man) απέκτησε τις δυνάμεις του όταν τσιμπήθηκε από μία ραδιοενεργή αράχνη. Το τσίμπημα ενεργοποίησε μεταλλάξεις που του έδωσαν την ικανότητα να σκαρφαλώνει σε τοίχους και να έχει αυξημένη δύναμη και αισθήσεις. Ο Captain America ήταν αποτέλεσμα ενός πειράματος για την κατασκευή υπερ-στρατιωτών. Του εγχύθηκε ένας ορός και μετά από “βήτα” ακτινοβόληση απέκτησε εντυπωσιακή σωματική διάπλαση, δύναμη και ευκινησία όπως αντίστοιχα μια ντομάτα μπορεί να αποκτήσει ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα και έντονο κόκκινο χρώμα. Ο Hulk ακτινοβόλησε τον εαυτό του με ακτίνες γάμμα (αν και αυτό δεν πήγε και τόσο καλά) ενώ ο Black Panther απέκτησε υπερδυνάμεις χάρη σε ένα καρδιόσχημο βότανο ενδημικό της Αφρικανικής Wakanda.

Όπως καταλαβαίνουμε τα θέματα του Διαειδικού Υβριδισμού, της Γενετικής Μηχανικής και Βιοτεχνολογίας, της Μεταλλαξιγένεσης, της Ευγονικής, της Εξέλιξης και της Βιοηθικής επανέρχονται στο Σύμπαν της Marvel με την ίδια συχνότητα που συναντώνται και στο δικό μας. Αυτό μας δίνει μια πολύτιμη ευκαιρία να ενεργοποιήσουμε το ενδιαφέρον των μαθητών ή σπουδαστών Βιολογίας, να τους παρακινήσουμε να μελετήσουν τους χαρακτήρες της Marvel και τις δυνάμεις τους μέσω μιας βιολογικής προσέγγισης, να συζητήσουμε για τις ρεαλιστικές προοπτικές των νέων τεχνολογιών προς όφελος του ανθρώπου καθώς και για τις οικολογικές, ανθρωπιστικές και φιλοσοφικές προεκτάσεις της επέμβασης στο γενετικό υλικό των οργανισμών. Και ποιός ξέρει, ίσως ο επόμενος Tony Stark να κρύβεται στο ακροατήριό μας…

Πηγές

Book Review: Biology in the Marvel Cinematic Universe εδώ

Avengers: Infinity War’s superheroes, explained by an evolutionary biologist εδώ

Spider-Man Powers, skills, and equipment εδώ

Captain America Fictional character biography εδώ

Marvel Cinematic Universe εδώ

T’Challa is the king of the secretive and highly advanced African nation of Wakanda – as well as the powerful warrior known as the Black Panther εδώ

Genius. Billionaire. Playboy. Philanthropist. Tony Stark’s confidence is only matched by his high-flying abilities as the hero called Iron Man εδώ

Η Σύγχρονη Σύνθεση (μοντέλο 5Ε για το κεφάλαιο 3.2 Βιολογίας Γ’ Γενικού Λυκείου, Γενικής Παιδείας)

1.ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ

α) Χρήση Ιδεοθύελλας (Brainstorming) με Εξέλιξη (τι είναι;) / Φυσική Επιλογή (τι είναι;) Θα γίνει στον πίνακα ώστε να τα βλέπουν όλοι οι μαθητές.

β)Σκοπός: να ακουστούν οι προϋπάρχουσες γνώσεις των μαθητών.

γ) Συζήτηση

2.ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ

α)Δίνουμε σε μικρές ομάδες μαθητών τριαντάφυλλα από δύο διαφορετικά είδη και σε πολλά διαφορετικά χρώματα (κόκκινο, κίτρινο, λευκό κ.α.) και τους ζητάμε να τα παρατηρήσουν.

β) Δίνουμε ένα φύλλο εργασίας ανά ομάδα ώστε να καταγράψουν τα διάφορα χαρακτηριστικά και να κατατάξουν τα άνθη στα δύο διαφορετικά είδη. Τους ζητάμε να κάνουν υποθέσεις για το πως ευνόησε η φυσική επιλογή την εδραίωση χαρακτηριστικών και δομών (χρώμα, άρωμα, αγκάθια) που χρησιμεύουν στην επικονίαση και την άμυνα και να κάνουν υποθέσεις για το πως εμφανίστηκαν διαφορετικά χρώματα (συσσώρευση τυχαίων μεταλλάξεων,δημιουργία νέου χρώματος).

3.ΕΞΗΓΗΣΗ

α) Συζητάμε τη διαδικασία με την οποία εμφανίστηκαν τα διαφορετικά χρώματα στα τριαντάφυλλα.

β) Εισάγουμε τις έννοιες ποικιλομορφία και μετάλλαξη. Συζητάμε για τυχαίες μεταλλάξεις καθώς και μεταλλάξεις λόγω χημικών παραγόντων ή ακτινοβολίας.

γ) Οι μαθητές μπορούν να έρθουν σε γνωστική σύγκρουση μέσω της συζήτησης και με τις αρχικές τους υποθέσεις.

4.ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

α) Παρουσιάζουμε φωτογραφίες των ψαριών Apogon pacificus και Apogon pseudomaculatus σε συνδυασμό με τον χάρτη της γεωγραφικής τους κατανομής εκατέρωθεν του Ισθμού του Παναμά. Συζητάμε για τα εξωτερικά χαρακτηριστικά τους και κάνουμε σύγκριση των δύο ειδών.

https://myfishgallery.com/marine-life/twospot-cardinalfish/
https://www.peakdmc.com/destinations/latin-america/central-america
 
 

β) Αναπαράγουμε βίντεο που εξηγεί πως εμφανίστηκαν τα δύο είδη μέσω απομόνωσης και εισάγουμε την έννοια του φραγμού ως προϋπόθεση δημιουργίας νέων ειδών.

γ) Συζήτηση πιθανών σεναρίων εμφάνισης των δύο ειδών.

5.ΕΚΤΙΜΗΣΗ

α) Θα επανέλθουμε να συμπληρώσουμε την ιδεοθύελλα.

β) Τροποποίηση αρχικών υποθέσεων σχετικά με τα τριαντάφυλλα και συζήτηση για την έννοια του φραγμού.

γ) Ζητάμε από τους μαθητές να γράψουν ένα σενάριο στο οποίο θα φτιάξουν ένα νέο είδος με επιθυμητά χαρακτηριστικά χρησιμοποιώντας τις νέες γνώσεις που απέκτησαν.

Skip to toolbar