Οργάνωσε τη γνώση μέσα στο μυαλό σου…

Οργάνωσε τη γνώση μέσα στο μυαλό σου…

Κατά πάσα πιθανότητα θα έχεις δει εκείνες τις συνθέσεις, αποτελούμενες από κουτάκια – χώρους, όπου τοποθετούμε αντικείμενα, προκειμένου να οργανώσουμε το γραφείο, το συρτάρι, τη ντουλάπα μας ή οτιδήποτε άλλο χρειαζόμαστε. Αυτή η διαδικασία θα μπορούσε να είναι μια απλουστευμένη παρομοίωση του πώς οργανώνεται η σκέψη και η γνώση μέσα στο μυαλό μας· υπεραπλουστευμένη, ίσως.

Μεταφερόμενοι σε αμιγώς γνωσιακό επίπεδο, γνωρίζουμε πως η οργάνωση και η αναπαράσταση της υπάρχουσας πληροφορίας αποτελεί σημαντικό συστατικό για την οικοδόμηση νέας γνώσης και τη μάθηση. Όταν γίνεται λόγος για την ανθρώπινη μνήμη, δεν εννοούμε έναν χώρο στον εγκέφαλο μας, ο οποίος πρέπει να καλυφθεί με πληροφορία, αλλά περισσότερο ένα σύνθετο σύμπλεγμα αλληλοσχετιζόμενων συστημάτων μνήμης. Προκειμένου να ενσωματωθεί η πληροφορία στο επίπεδο της μακροπρόθεσμης μνήμης και να μετατραπεί σε γνώση, χρειάζεται να οργανωθεί αρχικά στο επίπεδο της βραχυπρόθεσμης μνήμης, η οποία είναι αρκετά «απαιτητική» σχετικά με τα δεδομένα που επεξεργάζεται (Miller, 1956, όπως αναφέρεται σε Novak, 2008). Σύμφωνα με τη θεωρία εποικοδόμησης της γνώσης, η μάθηση είναι πιο ουσιαστική, όταν η γνώση οικοδομείται πάνω σε έννοιες τις οποίες το άτομο ήδη γνωρίζει. Η γνώση των σχέσεων μεταξύ των εννοιών, η αξιολόγηση αυτών των σχέσεων και ο αναστοχασμός έχουν ως συνέπεια την ανάπτυξη μεταγνωστικών  δεξιοτήτων, οι οποίες οδηγούν στη μάθηση (Μικρόπουλος, 2009).

Ο Joseph Novak τη δεκαετία του 1970 ανέπτυξε την τεχνική των εννοιολογικών χαρτών ως έναν τρόπο αναπαράστασης του τρόπου οικοδόμησης της επιστημονικής γνώσης στα παιδιά. Η εννοιολογική χαρτογράφηση (concept mapping) αποτελεί ένα μέσο για την αναπαράσταση των γνώσεων, των ιδεών, των εννοιών προς οικοδόμηση, των νοητικών διεργασιών του μαθητή. Ένας εννοιολογικός χάρτης (concept map) αποτελείται από κόμβους (nodes), οι οποίοι αναπαριστούν έννοιες και συνδέσμους (links), οι οποίοι παρουσιάζουν σχέσεις μεταξύ των εννοιών. Οι σύνδεσμοι είναι βέλη με εκφράσεις που περιγράφουν σαφώς και επακριβώς τις σχέσεις των κόμβων που συνδέουν.

αρχείο λήψης

Οι χάρτες εννοιών βοηθούν τους μαθητές να σχεδιάσουν και να αναλύσουν τη σκέψη τους, να επεξεργαστούν πληροφορίες και να οργανώσουν τις ιδέες τους, να αντιληφθούν σχέσεις μεταξύ εννοιών και να τις συγκρίνουν και όλα αυτά σε ένα πλαίσιο ανάπτυξης κριτικής, δημιουργικής και λογικής σκέψης. Οι χάρτες εννοιών αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο για την εκπαιδευτική διαδικασία, το οποίο συγκεντρώνει αρκετά πλεονεκτήματα. Μπορούν να βοηθήσουν τόσο τη διδασκαλία από τον εκπαιδευτικό όσο και την αφομοίωση της γνώσης από τους μαθητές.

Στο 1ο κεφάλαιο της Βιολογίας Γ’ Λυκείου Γενικής Παιδείας, οι μαθητές διδάσκονται για τους παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία του ανθρώπου. Επειδή ένα σημαντικό ποσοστό των ασθενειών που προσβάλλουν τον άνθρωπο οφείλεται σε παθογόνους μικροοργανισμούς, ασχολούμαστε με τη μελέτη της δομής και των μηχανισμών αναπαραγωγής αυτών των μικροοργανισμών. Όμως, οι πληροφορίες που αναφέρονται στο κεφάλαιο είναι αρκετές και πολλοί μαθητές ενδέχεται να δυσκολεύονται στην εκμάθηση αυτών. Οπότε, ο εκπαιδευτικός οφείλει να αναζητήσει τρόπους, με τους οποίους θα βοηθήσει τους μαθητές να διακρίνουν, να κατανοήσουν και να οικοδομήσουν εύκολα τη γνώση.

Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, μια πρόταση, συγκεκριμένα για το κομμάτι που αναφέρεται στις κατηγορίες των παθογόνων μικροοργανισμών και ιδιαίτερα στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς και τα πρωτόζωα, θα ήταν η δημιουργία ενός χάρτη εννοιών. Σε αυτό βοήθησε ένα από τα πιο αξιόλογα εργαλεία δημιουργίας εννοιολογικών χαρτών, το CmapTools, σε συνδυασμό με το cmapcloud. Μια προσπάθεια σχηματοποίησης της διδασκόμενης γνώσης απεικονίζεται στον παρακάτω εννοιολογικό χάρτη…

Μικρόπουλος, Τ. Α. (2009). Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο . Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

Novak, J.D.& A.J. Cañas, (2006). The Theory Underlying Concept Maps and How to Construct and Use Them. Technical Report IHMC CmapTools 2006-01 Rev 01-2008. Florida Institute for Human and Machine Cognition, 2008

Leave a Comment

Skip to toolbar