Category Archives: Κεφάλαιο 3 – Εξέλιξη

Χρησιμοποιώντας πρόσθετα στη διδασκαλία της Βιολογίας.

Μάθημα: Η θεωρία της φυσικής επιλογής

Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές Γ’ Λυκείου.

Στόχοι

Μετά το τέλος διδασκαλίας αυτής της ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση:

  1. Να προσδιορίσουν τις παρατηρήσεις στις οποίες στηρίζεται η θεωρία της φυσικής επιλογής, καθώς και τα συμπεράσματα που απορρέουν από αυτές,
  2. Να αντιληφθούν τον όρο φυσική επιλογή, όπως τον εισήγαγε ο Δαρβίνος,
  3. Να εξηγούν την ποικιλία των ειδών στον πλανήτη, σύμφωνα με τη θεωρία του Δαρβίνου,
  4. Να εντοπίσουν τη διαφορά μεταξύ της φυσικής και τεχνητής επιλογής.

Το πρόσθετο που θα χρησιμοποιήσω για την επίτευξη των στόχων είναι το «Text To Speech Widget». Το πρόσθετο αυτό μετατρέπει οποιοδήποτε γραπτό κείμενο σε προφορικό λόγο. Είναι πολύ εύκολο στη χρήση και υποστηρίζει αρκετές γλώσσες. Για τη μετατροπή από το γραπτό στον προφορικό λόγο χρειάζεται μόνο η επιλογή του περιεχομένου που θέλουμε να ακούσουμε και η μεταφορά του στην ειδική περιοχή του πρόσθετου (είτε με drag and drop είτε με αντιγραφή και επικόλληση).

Το πρόσθετο αυτό είναι πολύ χρήσιμο στην περίπτωση μαθητών με προβλήματα όρασης, ή οποιαδήποτε μορφή μαθησιακής δυσκολίας, που μπορεί να δυσχεραίνει την ανάγνωση ή/και κατανόηση ενός κειμένου (π.χ. δυσλεξία, δυσαναγνωσία). Οπότε, απώτερος σκοπός είναι να κατακτηθούν οι στόχοι από όλους τους μαθητές, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες που σχετίζονται με τα παραπάνω.


Θεωρητικό κείμενο

Ο Κάρολος Δαρβίνος γεννήθηκε στην Αγγλία το 1809 και είναι γνωστός ως ο θεμελιωτής της θεωρίας της εξέλιξης. Σε ηλικία 22 ετών (1831) συμμετείχε ως άμισθος φυσιοδίφης σε ένα πενταετές ταξίδι με τη φρεγάτα «Beagle» (Ιχνηλάτης) σε μια υπερπόντια αποστολή για λογαριασμό του Βρετανικού Ναυτικού. Οι λεπτομερείς παρατηρήσεις του στη βιολογία και τα δείγματα άγριας ζωής και απολιθωμάτων που συνέλεξε τον οδήγησαν να μελετήσει την ποικιλομορφία των ειδών και να αναπτύξει τη θεωρία του για τον μηχανισμό της φυσικής επιλογής το 1838. Το βιβλίο του «Προέλευση των ειδών διά της φυσικής επιλογής» εξαντλήθηκε την πρώτη ημέρα της κυκλοφορίας του και παραμένει έως σήμερα ένα από τα βιβλία που έχουν πραγματοποιήσει τις περισσότερες εκδόσεις παγκοσμίως.

Η θεωρία της φυσικής επιλογής μπορεί να συνοψιστεί σε 5 βασικές παρατηρήσεις και σε 3 συμπεράσματα που απορρέουν από αυτές.

  • Παρατήρηση 1: Οι πληθυσμοί των διάφορων ειδών τείνουν να αυξάνονται από γενιά σε γενιά με ρυθμό γεωμετρικής προόδου.
  • Παρατήρηση 2: Αν εξαιρεθούν οι εποχικές διακυμάνσεις, τα μεγέθη των πληθυσμών παραμένουν σχετικά σταθερά.
    • Συμπέρασμα 1: Για να παραμείνει σταθερό το μέγεθος ενός πληθυσμού, παρά την τάση για αύξηση, μερικά άτομα δεν επιβιώνουν ή δεν αναπαράγονται. Συνεπώς μεταξύ των οργανισμών ενός πληθυσμού διεξάγεται ένας αγώνας επιβίωσης.
  • Παρατήρηση 3: Τα άτομα ενός είδους δεν είναι όμοια. Στους πληθυσμούς υπάρχει μια τεράστια ποικιλομορφία όσον αφορά τα φυσικά χαρακτηριστικά των μελών τους.
    • Συμπέρασμα 2: Η επιτυχία στον αγώνα για την επιβίωση δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως, εξαρτάται από το είδος των χαρακτηριστικών που έχει κληρονομήσει ένας οργανισμός από τους προγόνους του. Οι οργανισμοί οι οποίοι έχουν κληρονομήσει χαρακτηριστικά που τους βοηθούν να προσαρμόζονται καλύτερα στο περιβάλλον τους επιβιώνουν περισσότερο ή/και αφήνουν μεγαλύτερο αριθμό απογόνων από τους οργανισμούς οι οποίοι έχουν κληρονομήσει λιγότερο ευνοϊκά για την επιβίωσή τους χαρακτηριστικά.
  • Παρατήρηση 4: Τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά των γονέων κληροδοτούνται στους απογόνους τους.
    • Συμπέρασμα 3: Τα ευνοϊκά για την επιβίωση χαρακτηριστικά μεταβιβάζονται στην επόμενη γενιά με μεγαλύτερη συχνότητα από τα λιγότερο ευνοϊκά, καθώς οι φορείς τους επιβιώνουν και αφήνουν μεγαλύτερο αριθμό απογόνων από τους φορείς των λιγότερο ευνοϊκών χαρακτηριστικών. Έτσι, με την πάροδο του χρόνου, η συσσώρευση όλο και περισσότερων ευνοϊκών χαρακτηριστικών σε έναν πληθυσμό μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση ενός νέου είδους.

Η διαδικασία με την οποία οι οργανισμοί που είναι περισσότερο προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους, επιβιώνουν, και αναπαράγονται περισσότερο από τους λιγότερο προσαρμοσμένους, ονομάστηκε από τον Κάρολο Δαρβίνο φυσική επιλογή. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε σε αντιδιαστολή με την τεχνητή επιλογή, η οποία πραγματοποιείται από τον άνθρωπο με καθοδηγούμνες διασταύρωσεις των καταλληλότερων ζώων ή φυτών, ώστε να προκύψουν απόγονοι με επιθυμητά χαρακτηριστικά.

Διευκρινίσεις στη θεωρία της φυσικής επιλογής:

  1. Η φυσική επιλογή δρα στον πληθυσμό και συνεπώς ο πληθυσμός αντιπροσωπεύει τη μικρότερη δυνατή μονάδα που μπορεί να εξελιχθεί.
  2. Η δράση της φυσικής επιλογής είναι τοπικά και χρονικά προσδιορισμένη.